روش تحلیل تئوری؛ روشی تحلیلی برای شناخت عملکرد و منطق مواجهه نظریه‌های علوم انسانی با مسائل جامعه

Document Type : Original Article

Author

a

Abstract
تئوری‌های علمی در مواجه با مسائل جامعه از منطق مشخصی پیروی می‌کنند. تحلیل عملکرد نظریه‌های علوم انسانی نسبت به مسائل جامعه هدف این مقاله است. اینکه نظریه‌های علوم انسانی بر اساس چه منطقی با مسائل جامعه مواجه می‌شوند پرسش اصلی مقاله است. در پاسخ این پرسش از مبنای فلسفی اتحادِ علم، عالم و معلوم استفاده گردید. یافته‌های مقاله که با روش توصیفی و تحلیلی بدست آمد نشان می‌دهد که تحلیل چهار رکن عملکردی نظریه‌ها یعنی؛ 1ـ شناخت عملکرد نظریه در فهم مسائل جامعه 2ـ شناخت عملکرد نظریه در شرح مسائل جامعه 3ـ شناخت عملکرد نظریه در پذیرش مسائل جامعه 4ـ شناخت عملکرد نظریه در حل مسائل جامعه، منطق مواجهه نظریه را به تصویر می‌کشد. هر کدام از ارکان چهارگانه مذکور سه اصل یا سه پرسش اصلی را مطرح می‌کند که در مجموع هر نظریه در معرض دوازده پرسش کلیدی قرار می‌گیرد، نوع پاسخ به این دوازده پرسش نشان دهنده عملکرد و منطق مواجه نظریه با مسائل است. شناخت منطق مذکور که تحلیلی روشمند از عملکرد و نوع مواجهه نظریه با مسائل را ارائه می‌دهد « روش تحلیل تئوری» نام گرفت. این روش ظرفیتی مناسب برای ارزیابی عملکرد و میزان صلاحیت نظریه‌های علوم انسانی موجود برای حل مسائل جامعه است.

Keywords


خمینی(امام خمینی ره)، سید روح الله(1395). شرح چهل حدیث، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
سید علی خامنه‌ای، بیانات سومین کنفرانس بین‌المللی قدس و حمایت از حقوق مردم فلسطین، ۱۳۸۵/۰۱/۲۵، دسترسی در: https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=1371
سید علی خامنه‌ای، بیانات در دیدار شرکت‌کنندگان در هفدهمین اجلاس نماز، 29/08/87، دسترسی در: https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=4490.
سید علی خامنه ای، تفسیر سوره بقره، 1370/07/24، دسترسی در: https://farsi.khamenei.ir/newspart-print?id=17171&nt=2&year=1370&tid=1264.
ابو نصر الفارابی، محمد بن محمد(1986). کتاب آراء أهل المدینة الفاضلة، لبنان، بیروت، دارالمشرق.
اسپریگنز، توماس(1400). فهم نظریه‌های سیاسی، ترجمه فرهنگ رجایی، تهران، نشر آگه.
ایمان، محمد تقی(1399). فلسفه روش تحقیق در علوم انسانی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
برک آموند(1396). تاملاتی بر انقلاب در فرانسه، تهران، نگاه معاصر
بشیریه، حسین(1382). تاریخ اندیشه های سیاسی در قرن بیستم: لیبرالیسم و محافظه کاری، تهران، نشر نی.
بلیکی، نورمن(1396). پارادایم تحقیق در علوم انسانی، ترجمه سید محمد رضا حسینی، محمد تقی ایمان، مسعود ماجدی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
بیکن، فرانسیس(1392). نو ارغنون، ترجمه محمود صناعی، تهران، جامی.
پارسانیا، حمید(1392). نظریه و فرهنگ: روش شناسی بنیادین تکوین نظریه‌های علمی، راهبرد فرهنگ، 6(23)، 8-23.
پارسانیا، حمید(1401). جهان های اجتماعی، قم، کتاب فردا.
پارسانیا، حمید(1401). فلسفه و روش علوم اجتماعی، قم، بوستان کتاب.
پوپر، کارل ریموند(1370). منطق اکتشافات علمی، ترجمه سید حسین کمالی، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
پوپر، کارل ریموند(1375). حدس‌ها و ابطال‌ها رشد شناخت علمی، ترجمه احمد آرام، تهران، شرکت سهامی انتشار.
جعفری، محمد تقی(الف: 1399). فلسفه تاریخ و تمدن، قم، ارمغان طوبی.
جعفری، محمد تقی(ب: 1399). تحقیقی در فلسفه علم، قم، ارمغان طوبی.
جوادی آملی، عبدالله(1390). نسبت دین و دنیا: بررسی و نقد نظریه سکولاریسم، قم، مرکز نشر اسراء.
حسین زاده، محمد(الف: 1396). فرامعرفت شناسی: پارادایم؛ افسانه یا واقعیت، قم، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
حسین زاده، محمد(ب: 1396). فرامعرفت شناسی: روش تحقیق و روش شناسی پژوهش در معرفت شناسی، قم، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی،  1396.
ریتزر، جرج(1390). نظریه‌های جامعه شناسی مدرن، تهران، انتشارات جامعه شناسان.
زرشناس، شهریار(1397). تأملاتی در نقد علوم انسانی، تهران، دانشگاه امام صادق(ع)
صدرالمتألهین شیرازی(1382). ملاصدرا، الحکمه المتعالیه فی الاسفار الاربعه، ترجمه محمد خواجوی، تهران، نشرمولی.
فون هایک، فریدریش(1400).‌ قانون، قانونگذاری و آزادی: گزارشی جدید از اصول آزادیخواهانه عدالت و اقتصاد سیاسی: سراب عدالت اجتماعی، ترجمه مهشید معیری و موسی غنی نژاد، تهران، دنیایی اقتصاد.
گروه تاریخ و اندیشه معاصر(1384). شرق شناسی نوین و انقلاب اسلامی، قم، مرکز انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
گروه تحقیقات سیاسی اسلام(1381). مؤلفه‌های غربگرایی در تاریخ تحولات ایران، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
ماکیاولی، نیکولو(1399). شهریار، ترجمه داریوش آشوری، تهران، آگاه.
هابز، توماس(1397). لویاتان، تهران، نی.