Fogaha and Metdologhi in Islamic Human Sciences; the study of Imam Khomeini's ijtihad methodology

Document Type : Original Article

Author

Assistant Professor of Political Science, Azadshahr Branch, Islamic Azad University, Azadshahr, Iran

Abstract
For several centuries, Western political and social science thinkers have been producing social political ideas and theories with positivist, meta positivist, critical, understanding, interpretive and hermeneutic methods, etc. in the field of human sciences; If, in the Islamic world and Iran, Fogaha, by using the method of ijtihad, which has more than a thousand years of history in the text of the field, have been able to create and introduce one of the most reliable native methods experienced in the production of thought in the field of Islamic humanities. do However, despite the unique values of the common and conventional ijtihad method in discovering and inferring jurisprudential issues and creating theory in Islamic humanities, the main concern and problem of this descriptive-analytical writing is whether according to the developments and events of the new event Has the common and conventional method of ijtihad "traditional ijtihad" preserved its efficiency and dynamics? And secondly, what advantages and characteristics does the methodology of ijtihad according to Imam Khomeini (RA) have in comparison with the "conventional and traditional ijtihad” method of previous Fogaha? Also, how can the process of Imam's ijtihad process regarding the production of jurisprudential-political thought in the field of Islamic humanities be shown operationally and with concrete and experimental examples? The results and findings indicate that Imam Khomeini (RA) by emphasizing that the principle of ijtihad as a method in creating theory and practice in the field of Islamic humanities should be followed in the best way by fogaha and religious scholars, this It has been mentioned that conventional and traditional ijtihad in the fields is not enough and it will not be able to meet the diverse and complex needs of human societies at this time or in other times. Therefore, one of the methodological innovations of Imam Khomeini in the field of feghahat is opening new horizons. In the field of inference, the role of time and place is in ijtihad by posing the problem. Although there have been references to this issue in the works of great Shiite Fogaha in the past; However, the clear and precise plan and its implementation in the community scene was one of Imam Khomeini's initiatives, as the rereading and recognition of the history of ijtihad is self-explanatory of this issue.

Keywords


ابن منظور، محمد بن مکرم بن على (1414ق). لسان العرب، جلد3، بیروت: دار صادر.
ارسطا، محمد جواد (1374). «تاملی دیگر بر تاثیر زمان و مکان در اجتهاد»، مجله نقد و نظر، سال دوم، شماره پنجم، زمستان.
اسمعیلی، مجید و واسطی، عبدالحمید (1394). «اجتهاد سیستمی، راهبرد کلان تولید الگوی اسلامی پیشرفت در افق آینده»، سیاست متعالیه، شماره8، بهار.
انصاری، مرتضی (۱۴۱۰ق). مکاسب محرمه (مُحَشّی)، شرح سید محمد‌ کلانتر، قم: دار الکتاب.
الیاس، الیاس‌انطون (1384). القاموس العصری، ترجمه با عنوان (فرهنگ نوین عربی ـ فارسی)، به اهتمام سید مصطفی طباطبایی، تهران: نشر اسلامی.
بحرالعلوم، محمد بن محمدتقی (1412ق). الاجتهاد اصوله و احکامه، بیروت: دار الزهراء.
بیرو، آلن (1380). فرهنگ علوم اجتماعی، ترجمه دکتر باقر ساروخانی، تهران: انتشارات کیهان.
پارسانیا، حمید (1383). «روش‌شناسی و اندیشه‌ی سیاسی»، فصلنامه‌ علوم سیاسی، شماره 28، زمستان.
تویجری، محمد بن ابراهیم (1430ق). موسوعة الفقه الاسلامی، جلد3، ریاض: بیت‌ الافکا‌ر الدولیه‌.
جناتی شاهرودی، محمدابراهیم (1372). ادوار اجتهاد از دیدگاه مذاهب اسلامی، تهران: کیهان.
جناتی شاهرودی، ابراهیم (1370). منابع اجتهاد از دیدگاه مذاهب اسلامى، تهران: انتشارات کیهان.
حجازی، محمد رضا (1374). «امام خمینی و شرائط اجتهاد لازم و کافی در دنیای کنونی»، نشریه حضور، شماره 11.
حسینی، مریم سادات (1392). «روش شناسی اجتهادی امام خمینی(ره)»، روزنامه ایران، هفتم اسفند ماه.
حلّی، جعفر بن الحسن (۱۴۰۳ق). معراج الاصول، تصحیح رضوی کشمیری، محمید حسین بن علی نقی، قم: مؤسسة آل البیت لاحیاء التراث.
حیدری، سید علینقی (1412ق). أصول اإلستنباط، قم: مرکز مدیریت حوزه علمیه قم.
خراسانی(آخوند خراسانی)، شیخ محمد کاظم (1431ق). قم: مؤسسة آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث.
حیکم، محمد تقی (1427ق). اصول العامه للفقه المقارن، قم: مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی.
خامنه ای، امام سید علی (1379). بیانات در جمع دانشجویان و اساتید دانشگاه صنعتی امیرکبیر، نهم اسفندماه.
خضری بک، محمد (1389ق). أصول الفقه، مصر: المکتبة التجاریه.
خویی، ابوالقاسم (۱۴۱۸ق). التنقیح (الاجتهاد و التقلید)، تقریر: میرزا علی غروی، قم: مؤسسة احیاء آثار الامام الخویی.
خویی، سیدابوالقاسم (1380ق). مصابیح االصول، تهران: مرکز نشر کتاب.
 دارابی، علی و مطلبی، مسعود (1400). فقه، سیاست و حکومت، چاپ سوم، تهران: انتشارات جهاد دانشگاهی.
دوالیبی، محمد (1368ق). المدخل إلی علم أصولالفقه، دمشق: جامعة السوریه.
رازی، محمدتقی (1429ق). هدایة المسترشدین، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
ساروخانی، باقر(1393). روش‌های تحقیق در علوم اجتماعی، جلد اول، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
شاطبی، ابراهیم بن موسی (1395ق). الموافقات، بیروت: دار المعرفة.
صدر، سید محمدباقر (1978). دروس فی علم الاصول (الحلقه الثانیه)، قم: دارالهادی للمطبوعات.
طباطبائی(علامه طباطبائی) سید محمد حسین (بی تا). حاشیه کفایة الأصول، قم: ‌بنیاد علمی و فکری علامه طباطبایی‌.
طریحی، فخرالدین بن محمد (1362). مجمع البحرین، تحقیق احمد الحسینی، تهران: نشر مرتضوی.
فتحعلی خانی، محمد (1397). «روش و روش‌شناسی در علوم انسانی اسلامی چارچوبی برای تحلیل و ارزیابی نظریه‌های علم دینی و علوم انسانی اسلامی»، فصلنامه قبسات، شماره 89، پاییز.
فیومی، احمد بن محمد (۱۴۱۴ق). المصباح المنیر فی غریب شرح الکبیر للرافعی، قم: دار الهجره.
قمی، ابوالقاسم (1431ق). القوانین، قم: إحیاء الکتب اإلسالمیه.
غزالی، محمد (1413ق). المستصفی، بیروت: دارالکتب العلمیه.
کرمی، محمدمهدی و پورمند، محمد (1380). مبانی فقهی اقتصاد اسلامی: قم: پژوهشکده حوزه و دانشگاه و سمت.
گلابی، سیاوش (1369). توسعه منابع انسانی ایران؛ جامعه شناسی توسعه ایران، تهران: فردوس.
گلشنى، مهدى (1377). از علم سکولار تا علم دینى، تهران: پژوهشگاه علوم انسانى و مطالعات فرهنگى.
لک زایی، نجف (1382). «روش شناسی فقه سیاسی شیعه»، فصلنامه علوم سیاسی،  شماره 21، بهار.
مارش، دیوید و استوکر، جری (1399). روش و نظریه در علوم سیاسی، ترجمه‌ امیرمحمد حاجی‌یوسفی، تهران: پژوهشکده‌ مطالعات راهبردی.
محمودی، اکبر (1399). «روش شناسی اجتهاد در مسائل نوپدید»، فصلنامه جستاهای فقهی اصولی، سال ششم، شماره پیاپی 19، تابستان.
مطهری، مرتضی (1358). آشنایی با علوم اسلامی، جلد3، تهران: انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی (1388). مجموعه آثار استاد شهید مطهری، جلد20، تهران: انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی (1375). ده گفتار، چاپ 11، تهران: صدرا.
مقیمی، غلامحسین (1393). «مولفه های روش اجتهادی امام خمینی(ره) و نقش آن در تولید اندیشه سیاسی و پاسخ به مسایل سیاسی»، فصلنامه سیاست پژوهی، سال اول، شماره1، زمستان.
موتن، عبدالرشید (1379). «روش‌شناسی اسلامی در علم سیاست»، ترجمه‌ محمد شجاعیان، فصلنامه‌ علوم سیاسی، شماره 8، بهار.
موسوی خمینی، امام روح الله (1376). رساله اجتهاد و تقلید، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
موسوی خمینی، امام روح الله (1378). صحیفه امام، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
موسوی خمینی، امام روح الله (1410ق). رسائل، قم: موسسه اسماعیلیان.
موسوی، سید صادق و امیر، علی اصغر (1400). «اجتهاد سیستمی؛ خلأ موجود در استنباط احکام مالکیت در فقه امامیه با مروری بر روش اجتهادی امام خمینی(ره)»، پژوهشنامه متین، شماره 90، بهار.
میرمعزی، سید حسین (1389). «روش کشف نظام اقتصادی اسلام»، فصلنامه اقتصاد اسلامی، شماره ۳۹، پاییز.
نجفی، سید محمدحسن (1421ق). جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، قم: موسسه دایره المعارف فقه اسلامی.