واکـاوی نقش دروس معارف اسلامی دانشگاه‌ها در هویت‌بخشی به دانشجویان با نگاه تحولی

Document Type : Original Article

Author

دکتری تخصصی

Abstract
در دنیای امروز، مفهوم هویت به عنوان یکی از مهم‌ترین عوامل شکل‌گیری شخصیت و رفتار افراد، نقش حیاتی در توسعه فردی و اجتماعی ایفا می‌کند. هویت فردی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی هر یک به نوعی بر نحوه تعامل فرد با محیط، ارزش‌ها و باورهایش تاثیرگذار است و فرآیندهای تربیتی و آموزشی نقش کلیدی در شکل‌گیری و تقویت این ابعاد دارند. دانشگاه‌ها به عنوان مراکز اصلی تربیت و آموزش، نقش مهمی در این مسیر ایفا می‌کنند و در این میان، دروس معارف اسلامی به عنوان بخشی از برنامه‌های درسی، تاثیر قابل توجهی بر فرآیند هویت‌سازی دانشجویان دارند. این مقاله با هدف بررسی نقش دروس معارف اسلامی در هویت‌بخشی به دانشجویان، به تحلیل اثرات این دروس بر ابعاد مختلف هویت می‌پردازد. در بخش نخست، مفاهیم هویت فردی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی به تفصیل تبیین شده و اهمیت آن‌ها در فرآیند تربیت و توسعه شخصیت مورد بررسی قرار گرفته است. سپس، نقش دروس معارف اسلامی در تقویت ارزش‌ها، باورها و هویت فرهنگی و اجتماعی دانشجویان تحلیل می‌شود. علاوه بر این، تاثیر این دروس بر شکل‌گیری هویت سیاسی و نگرش‌های فردی در مواجهه با چالش‌های جامعه و مسائل روز بررسی می‌گردد. در ادامه، چالش‌ها و فرصت‌های موجود در فرآیند آموزش معارف اسلامی برای تقویت هویت دانشجویان مورد ارزیابی قرار گرفته و راهکارهایی برای بهبود این فرآیند ارائه می‌شود. نتایج نشان می‌دهد که آموزش معارف اسلامی می‌تواند نقش مؤثری در تقویت هویت دانشجویان ایفا کند، اما برای بهره‌برداری بهتر و موثرتر نیازمند برنامه‌ریزی‌های نوین، رویکردهای کاربردی و استفاده از فناوری‌های نوین است.

Keywords


1.      حیدری، محمود(۱۳۹۵). هویت دینی و نقش آموزش‌های دینی در توسعه فرهنگی، تربیت اسلامی، 10(2)، ۷۸-۹۳.
2.      حیدری، محمود(۱۳۹۵). هویت فردی و نقش آموزش در توسعه آن، آموزش و پرورش، ۱۲(۳)، ۴۵-۶۰.
3.      رضایی، فاطمه(۱۳۹۳). هویت فرهنگی و میراث دینی در آموزش عالی، فرهنگ و آموزش، ۵(۴)، ۷۲-۸۵.
4.      رضایی، فاطمه(۱۳۹۴). میراث فرهنگی و آموزش معارف اسلامی، فرهنگ و هویت، ۶(۲)، ۴۵-۶۰.
5.      رضایی، فاطمه(۱۳۹۵). ارزش‌های دینی و نقش آن در توسعه هویت سیاسی دانشجویان، مطالعات فرهنگی و اجتماعی، 18(3)، ۷۰-۸۵.
6.      رضوان حکیم‌زاده؛ آرمند، محمد و محمدی، نیره(۱۴۰۰). بررسی محتوای دروس معارف اسلامی دانشگاه‌ها درباره مهدویت و انتظار: تحلیل محتوا، آموزش و پرورش اسلامی، 12(3)، ۴۵-۶۰.
7.      رضوی، علی(۱۳۹۸). چالش‌ها و فرصت‌های آموزش معارف اسلامی در دانشگاه‌ها، مطالعات فرهنگی، 22(3)، ۱۱۰-۱۲۵.
8.      قمی، علی(۱۳۸۱). اسلامی‌سازی دانشگاه‌ها: رویکردها و چالش‌ها، علوم انسانی، 15(4)، ۱۲۰-۱۳۵.
9.      کاظمی، علی(۱۳۹۴). نقش آموزش‌های دینی در شکل‌گیری هویت سیاسی دانشجویان. مطالعات فرهنگی، ۸(۱)، ۲۳-۳۸.
10.  کاظمی، علی(۱۳۹۷). روش‌های نوین آموزش معارف اسلامی در دانشگاه‌ها. پژوهش‌های آموزشی، 15(4)، ۱۲۰-۱۳۵.
11.  کاظمی، علی(۱۳۹۸). نقش آموزش‌های دینی در شکل‌گیری هویت اجتماعی دانشجویان. آموزش و پرورش اسلامی، 14(2)، ۳۲-۴۸.
12.  مرزوقی، علی(۱۳۷۹). تربیت سیاسی در نظام آموزش و پرورش اسلامی، پژوهش‌های تربیتی، 2(1)، ۷۸-۹۳.
13.  مکارم شیرازی، ناصر(۱۳۸۴). فلسفه انتظار و نقش آن در تربیت دینی، پژوهشنامه فقه و اصول، 10(2)، ۵۶-۷۲.
14.  مهدوی، سیدمهدی(۱۳۹۲). هویت اجتماعی و عوامل موثر بر آن، پژوهش‌های اجتماعی، 7(2)، ۱۱۵-۱۳۰.
15.  مهدوی، سیدمهدی(۱۳۹۶). تربیت مدرسین معارف اسلامی و تاثیر آن بر کیفیت آموزش، پژوهشنامه آموزش عالی، 12(2)، ۹۰-۱۰۵.
16.  مهدوی، سیدمهدی(۱۳۹۷). نقش آموزش معارف اسلامی در توسعه هویت سیاسی و اجتماعی، تربیتی، 11(4)، ۶۰-۷۵.
17.  نظری، مهدی(۱۳۹۶). تاثیر آموزش معارف اسلامی بر توسعه هویت فردی دانشجویان، مطالعات تربیتی، 15(4)، ۷۸-۹۳.
18.  نظری، مهدی(۱۳۹۹). بررسی باورهای جوانان درباره مهدویت و انتظار در تهران، مطالعات اجتماعی، 32(3)، ۱۱۰-۱۲۵.
19.  نظری، مهدی(۱۳۹۹). فناوری‌های نوین و آموزش معارف اسلامی، فناوری و آموزش، 8(1)، ۴۵-۶۰.