An Analysis of the Legal Capacities of Iran's Media Law System (The Challenges of the Conflict Between Freedom of Expression and Jurisprudential and Security Foundations)

Document Type : Original Article

Authors

1 استادیار، گروه حقوق عمومی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه حقوق عمومی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

Abstract
The media law system in Iran comprises a complex network of legal capacities and challenges, the precise elucidation of which requires a thorough analysis within the framework of the Constitution and statutory texts. The present study aims to examine the legal capacities of the media and analyze the existing conflicts between freedom of expression and legal restrictions. The core research question addresses how the Iranian legal system balances the right to freedom of expression against the imperatives of safeguarding national security and privacy.
The research hypothesis posits that despite the provision of extensive capacities within the Constitution, ambiguities in key concepts and the lack of clear criteria for evaluating media offenses have led to the dominance of restrictive approaches over freedom-oriented ones. Utilizing a descriptive-analytical method and drawing upon jurisprudential (Fiqh) foundations and positive laws, this article demonstrates that strengthening regulatory aspects without clarifying the boundaries of freedom has compromised the efficiency of the media system. Finally, solutions are proposed to

Keywords

Subjects

 1-آراسته، جمشید و صنیعی، آراسته(1402)،مسئولیت اجتماعی رسانه و حقوق جنگ؛ رهیافتی بر جامعه شناسی رسانه انقلابی در جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه علمی جامعه شناسی  سیاسی انقلاب اسلامی، دوره 4، شماره 1. ص 137-166
2-ابوالمعصومی، نرگس (۱۴۰3). نظارت بر رسانه با رویکرد فقهی و حقوقی، فصلنامه علمی مطالعات حقوق، شماره ۲۴.
3- استاپنهورست ریک(1396). نقش رسانه­ها در مقابله با فساد، مترجمان کرمی، علی و تمجید، فرامرز و محمودی بهزاد. دانش ارزیابی(شماره 33).131-159
4- اسماعیلی، محسن (1387). مقدمه ای برحقوق رسانه ها، فصلنامه حقوقی گواه، شماره13
5-اصلانی، زینب، جعفری، علی، سلمان زاده، جعفر(1402). مسئولیت مدنی رسانه­ها در قبال نقض حریم خصوصی در حقوق ایران و انگلستان، نشریه جامعه، فرهنگ، رسانه دوره 12، شماره 46
6- انصاری، باقر (1396). حقوق رسانه، انتشارات سمت
7-انصاری، باقر (۱۴۰۳). حقوق ارتباطات و رسانه‌های نوین. چاپ پنجم، نشر سمت.
8-انصاری، ب و احمدوند، ب، 1402، حق پاسخ در رسانه در پرتو مطالعات تطبیقی و حقوق ایران، مجله حقوقی دادگستری (علمی-پژوهشی) دوره ۸۸، شماره ۱۲۵، ۳۹۹-۴۲۰ .
9- باختری، مریم و سرایی، علی (۱۴۰۴). چالش‌های اخلاقی و حقوقی آزادی بیان در فضای مجازی و رسانه‌های نوین، فصلنامه علمی مطالعات حقوق و علوم قضایی، دوره ۲، شماره ۳، صص ۷۰-۹۵.
10- باستانی، سوسن و خانیکی، هادی و ارکان زاده یزدی، سعید(1399). نظام رسانه ای ایران: جانشینی ناکامل رسانه­های نوین و از جا رفتگی شبکۀ رسانه ها، فصلنامه علمی مطالعات فرهنگ ارتباطات7-31
11- خوشنودی، هادی(1403). رابطه فقه و ابعاد امنیت از دیدگاه فقه امامیه (با توجه به الگوها و راهکارهای فقه امنیت)، انتشارات آبات (با همکاری پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر)، قم
12-رحمانی، قدرت الله، (1399)، حقوق مخاطب و رسانه های الکترونیک در ایران؛ از ایده قانون جامع تا الگوی نظام آیین نامه ای، فصلنامه حقوق اداری، شماره 24، 93-111.
13-رحمت الهی، حسین، آقا محمد آقایی، احسان، (1403). نگاهی نو به مبانی حقوق عمومی (مفاهیم و ارزش ها)، تهران، شرکت سهامی انتشار.
14-رزمخواه، نجمه (1404)، سلامت کوانتومی: پلی میان فن­آوری و حقوق بشر در عصر نوآوری، فصلنامه علمی مطالعات حقوق بشر اسلامی، دوره 14، شماره ا،19-1
15-زرکلام، ستار (۱۳۹۴). حقوق فناوری اطلاعات، نشر شهر دانش، چاپ پنجم.
16-شهریور، محمد حمید، رحمانی، قدرت الله، بیگلربیگی، کیان( 1401). حق مخاطب، بهره­مندی از اطلاعات صحیح و مقابله با اخبار جعلی در رسانه­ها، فصلنامه پژوهش­­های ارتباطی
17-فلاح­تفتی، فاطمه،(1404)، مسئولیت حقوقی پلتفرم­های دیجیتال درقبال حذف محتوای مرتبط با شخصیت­های تحت 18-تحریم(مطالعه موردی سردار سلیمانی)، فصلنامه علمی مطالعات حقوق بشر اسلامی دوره 14، شماره 2، 81-63
19-قاضی، ابوالفضل (1399) بایسته­های حقوق اساسی، انتشارات نشر میزان، 147-150
20-قاضی، ابوالفضل( 1402) حقوق اساسی و نهادهای سیاسی، انتشارات نشر میزان، چاپ هفدهم. 630-650
21-قریشی، فاطمه السادات(1401). بررسی جامعه شناسی فصل سوم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در پرتو اسناد بین المللی، فصلنامه جامعه شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 223-246
22-کارلسون، اولاً (1398). تهرانی، راثی. آزادی بیان و رسانه­ها در زمان ابهام، خبرنامه فرهنگ و رسانه 145-154
23-کشاورز، مونس و همکاران(1401). حمایت از آزادی بیان در فقه و حقوق کیفری ایران، فصلنامه فقه جزای تطبیقی (نشریه علمی-پژوهشی) دوره ۲، شماره ۲ (پیاپی ۳)
24- گاپله، محمد و همکاران(1404). الگوی حکمرانی تنظیم­گری رسانه­های صوت و تصویر فراگیر در ایران، فصلنامه علمی مطالعات فرهنگ ارتباطات، شماره 69، 79-43
25-محققی، محمدمهدی(1404). فقه خبر، پژوهشی در احکام فقهی رسانه­های خبری انتشارات خبرگزاری رسا با همکاری مرکز رسانه و فضای مجازی حوزه‌های علمیه (چاپ اول)
26-مرادی برلیان، مهدی (۱۴۰۲). تعارض حقوقی بین آزادی رسانه و امنیت ملّی و راهکارهای رفع آن، پژوهشنامه حقوق اسلامی، دانشگاه مازندران.
27-مسعودی، امید­علی و اسدی، خاطره (1403). مطالعه تطبیقی حقوق رسانه در پرتو قوانین ایران و کشورهای اسکاندیناوی، فصلنامه فضای مجازی و رسانه‌های اجتماعی شماره 1
28-معتمدنژاد، کاظم (۱۳۹۱). حقوق مطبوعات. جلد اول، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها.
29-مهرپور، حسین (1401). نظام بین‌المللی حقوق بشر، انتشارات اطلاعات (تهران)
30-موسوی بجنوردی، محمد. (۱۳۹۶). قواعد فقهیه. جلد اول. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)
31-مؤمنی راد، احمد و پتفت، آرین(1393) مقایسه تطبیقی محدودیت­های حاکم بر آزادی مطبوعات در نظام حقوقی ایران و انگلستان، دو فصلنامه حقوق بشر اسلامی، 89-105
32-نجارها، ح، 1401، ابعاد حقوقی مسئولیت مدنی و حق پاسخگویی رسانه­ها در ایران، مجلیه دستاوردهای نوین در مطالعات علوم انسانی، سال پنجم(شماره 49)42-58 .
33-نعیمی، حامد (1394). بررسی حفظ حریم خصوصی افراد در رسانه از دیدگاه فقه امامیه، دانشگاه فردوسی مشهد
34-هاشمی، سید محمد(1401) حقوق اساسی و ساختارهای سیاسی (مطالعه تطبیقی) ، ناشر: نشر میزان (تهران)
35-ویژه، محمدرضا، قشلاقیان، بهزاد (1403). مقاله صلاحیت و استانداردهای نظارت بر رسانه؛ مطالعه در حقوق ایران و انگلستان. فصلنامه مطالعاتی و تحقیقاتی وسایل ارتباط جمعی
36- سند راهبردی جمهوری اسلامی ایران فضای مجازی،  شورای عالی فضای مجازی (۱۴۰۱). مصوب جلسه هشتاد و دوم.
37-قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات، مصوب ۱۳۸۸
38- قانون جرایم رایانه‌ای، مصوب ۱۳۸۸
39- گزارش "حق پاسخ در سکوهای رسانه‌ای کاربرمحور و ارائه پیش نویس قانونی". مرکز پژوهش‌های مجلس (1404) شماره مسلسل 20974
40-قانون اساسی جمهوری عربی مصر، مصوب ۲۰۱۴ (مواد ۷۰، ۷۱ و ۷۲ مربوط به آزادی مطبوعات و شورای عالی تنظیم‌گری).
41-قانون تنظیم مطبوعات، رسانه‌ها و شورای عالی تنظیم‌گری مصر (قانون شماره ۱۸۰ مصوب ۲۰۱۸).
42-قانون آزادی مطبوعات فرانسه، مصوب ۲۹ ژوئیه ۱۸۸۱ (Loi du 29 juillet 1881 sur la liberté de la presse) با اصلاحات تا سال ۲۰۲۲.
 
43-Barendt, Eric& Hitchens, Lesley& Craufurd Smith, Rachael (2013). The Right of Reply (in Media Law: Text, Cases and Materials)
 44-Bublitz, J. C. (2025). The Law and Ethics of Freedom of Thought, Volume 2: Cognitive Liberty, Mental Privacy, and International Law. Palgrave Macmillan.
45-Campbell Angela J(1999). Self-Regulation and the Media, Federal Communications Law Journal (Vol. 51, Iss. 3, Article 11),
46-Eberwein, Tobias(2024).Media Self- Regulation,Handbook of Media and  Communication Economics
47- Feintuck, Mike, & Varney, Mike (2006). Media Regulation, Public Interest and the Law. 2nd Edition, Edinburgh: Edinburgh University Press, pp. 53-84 (Chapter 3: "The Regulation of the Media in the Public Interest").
48-Independent Press Standards Organisation (IPSO) (2021). ‌ The Editors' Code of Practice.
49. Mendel, Toby (2012). Restricting Freedom of Expression: Standards on National Security and Public Order. Halifax: Centre for Law and Democracy, pp. 12-29 ­
50-Koltay, András(2013). The Right of Reply: A Right to Have an Error Corrected, or a Right to Dispute a Valid Editorial Judgment?