نقد و بررسی مفهوم عقل در نظریه عقلانی هیجانی آلبرت الیس با نگرش به منابع اسلامی

نوع مقاله : علمی تخصصی

نویسندگان

1 دانشیار مشاوره، گروه علوم تربیتی ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

2 استادیار الهیات (قرآن و حدیث)، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

3 استاد پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، تهران، ایران

چکیده
پژوهش حاضر با هدف شناسایی مفهوم عقل در نظریه عقلانی هیجانی آلبرت الیس و مقایسه و نقد آن بر اساس دیدگاه اسلامی انجام شد. روش پژوهش حاضر، توصیفی تحلیلی است که طبق آن ابتدا با مرور منابع موجود، مبانی نظریه الیس شناسایی و سپس مفهوم عقل در این نظریه شناسایی و مطرح شد و در ادامه از منظر منابع دینی بررسی و نقد شد. یافته‌ها نشان داد برخلاف الیس که به عقل پراگماتیستی معتقد است و آن را ابزاری برای سنجش سود و زیان ظاهری و محسوس و این جهانی می داند، از منظر دین عقل یک قوه تشحیصی است که در دو سطح نظری و عملی، نمود دارد. به تعبیری دیگر عقل، دو مولفه اساسی دارد یکی مولفه شناختی که کارکرد آن شناخت و تشخیص مصلحت و مفسده و خیر و شر است. مولفه دیگر، انگیزشی است که عبارت است از نوعی گرایش به انجام دادن خوبی و منع و بازداری از زشتی و رفتارهای نامطلوب.

کلیدواژه‌ها


الیس، آلبرت(1383). چگونه با آلبرت الیس مشاوره کنیم، ترجمة مهرداد فیروزبخت، تهران، رسا.
الیس، آلبرت(1389). احساس بهتر، بهتر شدن، بهتر ماندن، ترجمة مهرداد فیروزبخت، چ پنجم، تهران، رسا.
الیس، آلبرت(1393). هیچ چیز نمی‌تواند ناراحتم کند، آره هیچ چیز، ترجمة مهرداد فیروزبخت و وحیده عرفانی، چ چهاردهم، تهران، رسا.
پناهی‌آزاد، حسین(1396). شناخت، جهان­بینی و ایدئولوژی. تهران: کانون اندیشه جوان وابسته به موسسه کانون اندیشه جوان تهران
جوادی آملی، عبدالله(1398). منزلت عقل در هندسه معرفت دینی، قم، اسراء.
حسین زاده، محمد(1393). مبانی معرفت­شناختی علوم انسانی در اندیشه اسلامی، دفتر اول: ارائه مبانی،  قم، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، چاپ اول.
خسروپناه، عبدالحسین، قربان پور لفمجانی، حمید، قربان پور لفمجانی، امیر(1402). نقد مبانی انسان­شناسی نظریه­ی عقلانی هیجانی آلبرت الیس با نگرش به منابع اسلامی. روان شناسی و دین، 16(1)، 147-166.
خسروپناه، عبدالحسین(1392). انسان­شناسی، قم، نشر معارف.
خسروپناه، عبدالحسین(1393). علم دینی، تهران، دانشگاه علامه طباطبائی.
خسروپناه، عبدالحسین(1395). انسان‌شناسی اسلامی، قم، معارف.
خسروپناه، عبدالحسین(1397). بیست گفتار، قم، بوستان کتاب.
رجبی، محمود(1384). انسان‌شناسی، چ هفتم، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
زرشناس، شهریار(1395). روان شناسی در ترازوی نقد. تهران: بسیج دانشگاه امام صادق (ع).
ساعتچی، محمود(1383). نظریه‌های مشاوره و روان درمانی، تهران، ویرایش.
شارف، ریچارد اس(1384). نظریه‌های روان‌درمانی و مشاوره، ترجمة مهرداد فیروزبخت، چ دوم، تهران، رسا.
شجاعی، محمدصادق و مجتبی حیدری(1389). نظریه‌های انسان سالم با نگرش به منابع اسلامی، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
شجاعی، محمدصادق(1392). دیدگاه‌های روان‌شناختی حضرت آیت‌الله مصباح یزدی، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
شفیع‌آبادی، عبدالله و غلامرضا ناصری(1383). نظریه‌های مشاوره و روان‌درمانی، چ دهم، تهران، مرکز نشر دانشگاهی.
شفیع‌آبادی، عبدالله(1384). مقدمات راهنمایی و مشاوره، چ بیستم، تهران، دانشگاه پیام نور.
شیلینگ، لوئیس(1386). نظریه‌های مشاوره (دیدگاه های مشاوره)، ترجمه خدیجه آرین، چ ششم، تهران، انتشارات اطلاعات.
کریپندورف، کلوس(1395). تحلیل محتوا. ترجمه هوشنگ نائبی. تهران: نشر نی.
کوری، جرالد(1385). نظریه و کاربست مشاوره و روان‌درمانی، ترجمة یحیی سیدمحمدی، تهران، ارسباران.
ماتنی، رابرت(1389). مشاور و مراجع: راه‌های یافتن راه‌حل‌های مشکلات، ترجمة محسن مشکبید حقیقی و امیر قربان‌پور، رشت، بلور.
مشکی، مهدی(1399). درآمدی بر مبانی و فرآیند شکل گیری مدرنیته. قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
مصباح یزدی، محمد‌تقی(1391). پیش‌نیازهای مدیریت اسلامی، چ سوم، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
مصباح یزدی، محمد‌تقی(1392). الف، فلسفه اخلاق، تهران، امیرکبیر.
میردریکوندی، رحیم(1390). عقل روان شناختی و هوش دینی. قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
مصباح، علی و همکاران (1398). مبانی علوم انسانی اسلامی، قم، مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
نودهی، داوود(1389). ضرورت توجه به مبانی دینی در نقد نظریه‌های مشاوره و روان‌‌درمانی و طراحی الگوهای بومی، فرهنگ مشاوره و روان درمانی، 1(4)، 111ـ140.
هومن، حیدرعلی(1390). راهنمای عملی پژوهش کیفی. تهران: انتشارات سمت.
Corey, G, (2009), Theory and Practice of Counseling and Psychotherapy, Belmont: Thomson Brooks / Cole, a part of The Thomson Corporation, Eighth Edition.
Sharf. Richard S, (2012), Theories of Psychotherapy and Counseling Concepts and Cases. Belmont, CA 94002.USA. A division of Cengage Learning, Inc .20 Davis Drive, 5th Edition.