شکل گیری مدارس تحولی به مثابه آغاز حکمرانی تحولی در نظام تعلیم و تربیت (احصای ویژگیهای یک مدرسۀ مهارت محور با رویکرد تربیتی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد روان شناسی عمومی، مؤسسه آموزش عالی فاطمیه (س) شیراز، شیراز، ایران

چکیده
حکمرانی تعلیم و تربیت، ساحتی از حکمرانی است که به مأموریت خلق سرمایۀ انسانی متخصص و متعهد، به مثابه کلیدی‌ترین سرمایۀ عرصۀ ملی می‌پردازد. مدرسه به عنوان یکی از ارکان مهم در حکمرانی تعلیم و تربیت، جایگاه ویژه‌ای در تحقق این مأموریت دارد. با طرح مفهوم حکمرانی تحولی، انتظار می‌رود مدارس تحولی نیز در این عرصه شکل بگیرد. پژوهش حاضر با هدف شناسایی ویژگی‌های یک مدرسه مهارت محور با رویکرد تربیتی (به مثابه یک مدرسۀ تحولی در حکمرانی تحولیِ تعلیم و تربیت)، به روش اکتشافی گراندد تئوری انجام شده است. موردِ مطالعه در این پژوهش مجتمع آموزشی حنّان (دبستان و پیش دبستانیِ مهارت محور با رویکرد تربیتی) انتخاب شده است. داده‌ها با استفاده از مصاحبه عمیق و نیمه ساختاریافته و مشاهدۀ مشارکتی جمع‌آوری شده است. اعتبار پژوهش به روش گاوا و لینکلن تأیید شده است. روش تحلیل داده‌ها کدگذاری در سه سطح کدگذاری باز، کدگذاری محوری و انتخابی بوده‌ است. براساس نتایج به دست آمده ویژگی‌های یک مدرسۀ مهارت محور با رویکرد تربیتی در هفت بعد: 1- اصول پایه‌ای؛ 2- ویژگی‌های ناظر بر پرورش تربیت؛ 3- ویژگی‌های مربوط به خصوصیات و توانمندی‌های دانش‌آموزان؛ 4- ویژگی-های مربوط به معلمان؛ 5- ویژگی‌های مربوط به مدیر؛ 6- ویژگی‌های مربوط به فضا و محیط؛ 7- سایر ویژگی‌ها و 106 جزء شناسایی شد. یافته‌های این پژوهش می‌تواند به عنوان رهنمودی اثربخش برای تمامی مدیران، معلمین، والدین و علاقمندان عرصۀ تعلیم و تربیتِ تحولی قرار بگیرد.

کلیدواژه‌ها


اجاق، محمد؛ واعظ شهرستانی، زینب(1392). تعلیم و تربیت در ایران باستان. تحقیقات روانشناختی، 5(20)، 1-12.
احسانی تیلمی، سلما؛ زارعیکیاسری، ابراهیم؛ سیدحسینی، مریم(1395). بررسی ضرورت بکارگیری رویکرد آموزش معلم پژوهش محور در تربیت معلم. نظریه و عمل در تربیت معلمان (راهبردهای نوین تربیت معلمان)، 2(3)، 97-110.
برزگربفرویی، کاظم؛ عموقدیری، مهسا(1396). تاثیر بازی با لگو بر مهارت های اجتماعی کودکان پیش دبستانی. سلامت روان کودک (روان کودک)، 4(3)، 130-142.
بصیرپور، پروین؛ نادی، محمد علی؛ کریمی، فریبا(1401). الگوی شبکه محور حکمرانی آموزش و پرورش مبتنی بر نهج­البلاغه، علوم تربیتی از دیدگاه اسلامی، 10(19)، 269- 303.
جهانی، جعفر(1384). چالش های نظری تعلیم و تربیت رایج و تعلیم و تربیت (پژوهش –محور). علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز، 22(4)، 144-153.
حاجی بابایی، حمیدرضا(1391). ویژگی­های مدرسه­ای که دوست دارم با توجه به سند تحول بنیادین در آموزش و پرورش، نوآوری­های آموزشی، 11(2)، 51- 74.
حسین پور طولازدهی، شهره؛ زین آبادی، حسن رضا؛ عبدالهی، بیژن؛ عباسیان، حسین(1396). مدرسه به عنوان جامعة یادگیرندة حرفه ای پژوهش محور (یک پژوهش پدیدارنگارانه)، نوآوری‌های آموزشی، 1(4)، 7-24.
حسین پور، شهره؛ زین آبادی، حسن رضا(1397). مدرسه پژوهش محور: تدوین و آزمون یک الگوی علی به روش ترکیبی اکتشافی. خانواده و پژوهش، 16(1)، 27-47.
حسین‌پورطولازدهی، شهره؛ زین‌آبادی، حسن‌رضا؛ عبدالهی، بیژن؛ عباسیان، حسین(۱۳۹۶). آموزش و یادگیری پژوهش-محور در محیط ساختن گرا: طراحی مدلی بر اساس پژوهش پدیدارنگارانه. تعلیم و تربیت، 33(4)، 9-30
خامنه ای، سید علی(1385). بیانات مورخ 12/02/1385.
خامنه ای، سیدعلی. (1401). بیانات در دیدار معلمان مورخ 21/02/1401، https://farsi.khamenei.ir
دانایی فرد، حسن؛ الوانی، مهدی؛ آذر، عادل(1383). روش­شناسی پژوهش کیفی در مدیریت. تهران: صفار.
دانشگر، سعید؛ جعفری، سید ابراهیم؛ لیاقت دار، محمد جواد(1383). آسیب پذیری تربیت دینی و زمینه­های آموزشگاهی آن، دانش و پژوهش در علوم تربیتی، 1(3)، 33- 52.
رهنما، اکبر(1383). بررسی راهبردها و راهکارهای تعمیم­پذیری امر تربیت در آموزش عمومی، پژوهش‌های آموزش و یادگیری رفتار، 2(2)، 1- 16.
زارع، مرجان و براتعلی، مریم(1400). تاثیر استراتژی های یاددهی-یادگیری مغز محور (B. B. L) بر یادگیری درس ریاضی و علوم دانش آموزان پایه اول دبستان شهر اصفهان. پژوهش در آموزش علوم ابتدایی، 3(5 )، 19-28.
ساداتی کیادهی، سیدمرتضی؛ صالحی، محمد و نیاز آذری، کیومرث(1400). تاثیر مدارس پژوهش محور بر عوامل تسهیل کننده یادگیری دانش آموزان در آموزش و پرورش استان مازندران به منظور ارائه مدل. توسعه ی آموزش جندی شاپور، 12(ویژه نامه)، 99-107.
ستایش‌فر، طیبه(1395). رویکرد تعلیم و تربیت اسلامی بر اساس تربیت مغزمحور. ایده های نو در علوم و فناوری، 1(3)، 81-93.
شورای عالی انقلاب فرهنگی(1390). سند تحول بنیادین آموزش و پرورش، تهران: شورای عالی آموزش و پرورش و دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی.
شیبانی تذرجی، صدیقه(1391). نقد وارزیابی وضعیت موجود نظام آموزش وپرورش در کشور، اولین کنگره پیشگامان پیشرفت، 573-587.
شیروانی شیری، علی؛ جهرمی، ساجده و دهقانی، زهرا(1400). شناسایی مهارت ها و شایستگی های معلم در آموزش و تربیت اجتماعی و سیاسی. پژوهش در آموزش مطالعات اجتماعی، 3(9)، 67-94.
صباغیان، علی(1398). الزامات و پیامدهای تحول حکمرانی آموزش عالی در اروپا، سیاست­گذاری عمومی، 5(2)، 229- 247.
صمدی، معصومه(1393). بازبینی: واکاوی چالش های تربیت اسلامی در نظام تعلیم و تربیت رسمی و عمومی. همایش ملی انجمن فلسفه تعلیم و تربیت ایران (فلسفه تربیت دینی و تربیت اخلاقی).
صمدی، معصومه(1401). بررسی علل آسیب پذیری نظام آموزشی در پرورش هویت دینی دانش آموزان. مطالعات ملی، 23(91)، 33-54.
عادلی‌پور، زکیه؛ مهرام، بهروز و کارشکی، حسین(۱۳۹۵). جایگاه پژوهش محوری در فرایند تدریس معلمان ابتدایی. اولین کنفرانس ملی پژوهش‌های نوین در روان‌شناسی، مشاوره و علوم تربیتی.
عبدالملکی، صابر؛ آرمند، محمد(1395). مفهوم بازی و انواع آن در کلاس: دیدگاه مربیان مهدکودک و پیش دبستانهای شهر تهران، مطالعات پیش دبستان و دبستان، 2(6)، 59-85.
فاتحی زاده، مریم السادات؛ نصراصفهانی، احمدرضا و فتحی، فاطمه(1384). بررسی کیفی عملکرد دبیرستان در ایجاد و پرورش مهارتهای اجتماعی دانش آموزان. روانشناسی، 9(34)، 165-185.
قاسم زاده، بهنام؛ فرهادی لنگرودی، فریبرز و خزایی کوه پر، میثم(1398). آموزش و پرورش پیش از دبستان در عصر جدید. رهیافت، 29(73 )، 40-53.
قجری، علی؛ نوربخش، یونس(1400). مطالعۀ نسبت مدل حکمرانی جمهوری اسلامی ایران با مدل حکمرانی خوب، مطالعات الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی، 9(1): 39- 67.
قریشی خوراسگانی، مریم سادات؛ احمدی، پروین و صمدی، پروین(1400). واکاوی برنامه های درسی تجربه شده نظام آموزش عالی مهارت محور؛ از منظر دانشجویان. نظریه و عمل در برنامه درسی، 9(17)، 247-282.
محمدی، اکرم؛ رحمانی، خزران(1398). بررسی تأثیر تکلیف مهارت محور و خلاق بر میزان یادگیری دانش آموزان ابتدایی. پژوهشنامه اورمزد، 47(ضمیمه 2)، 231-220.
مرزوقی، رحمت اله؛ جهانی، جعفر؛ ترک زاده، جعفر؛ امیری طیبی، مسلم(1397). الگوی مفهومی تعامل مدرسه، خانواده و مسجد از منظر تعلیم و تربیت اسلامی، مطالعات راهبردی بسیج، 21(79)، 81- 113.
منصوریان، یزدان(1390). پرسش‌های پرتکرار پیرامون پژوهش های کیفی، الکترونیکی عطف، 2(11).
میرباقری، سید محسن؛ رفیعی آتانی، عطاءالله؛ پارسانژاد، محمدرضا(1401). طراحی الگوی مفهومی حکمرانی مشارکتی در ایران: رویکرد داده بنیاد، راهبرد، 31(2)، 195- 218.
میرشاه جعفری، سیدابراهیم؛ مقامی، حمید(1384). رهیافتی به نظام تربیتی اسلام از نگاه صحیفه سجادیه، اندیشه دینی، 5(15)، 99- 118.
نظری ولنی، لاله؛ احمدی ارکمی، ابوطالب؛ عباسی، اسداله(1395). تحلیل چالش های فراروی آموزش و پرورش در عصر جهانی شدن با استفاده از مدل واردن. کنفرانس بین المللی روانشناسی علوم تربیتی و رفتاری تهران.
نوری، علی و مهرمحمدی، محمود(1390). الگویی برای بهره گیری از روش نظریه برخاسته از داده ها در پژوهش های تربیتی. مطالعات برنامه درسی، 6(23)، 8-35.
نیکونژاد، مریم؛ رضایی، محمد هاشم؛ سیفی، محمد(1399). تبیین مبانی محبت و مهرورزی در تعلیم و تربیت و ارائۀ الگوی مطلوب، پژوهش در نظام­های آموزشی، 49(ویژه نامه)، 525- 546.
همتی، علیرضا؛ گودرزی، محمدعلی؛ حاجیانی، ابراهیم(1394). ضرورت آینده پژوهی درنظام­های آموزش و پرورش. آینده پژوهی مدیریت (پژوهش­های مدیریت)، 26(103)، 59-67.
یاسایی، مهشید(1382). قصه­گویی در کلاس درس- رویکردی خلاق به یادگیری، تهران: پژوهشکده تعلیم و تربیت.
Alzahrani, S., Hammersley-Fletcher,L.,  Bright, G. N. (2016). Identifying Characteristics of a “Good School” in the British and Saudi Arabian Education Systems. Journal of Education and Practice, 7(27), 2222-1735
Glaser, B. G. (1978). Theoretical sensitivity: Advances in the methodology of grounded theory. Mill Valey, CA: Sociology Press.
Glaser, B. (1998). Doing grounded theory: Issues and discussions, Sociology Press. Mill Valley, CA.
Glaser, B. G. & Holton, J. (2007). Remodeling grounded theory [Supplemental material]. Historical Social Research, 19, 47–68.
Gresham, F. M. & Elliot , SN. (1990). The social skills rating System. Circle Pines, MN: American Guidance Services.
Javidi chelate Jafarabadi T, Abdoli F. Critical Thinking Change in Students at Ferdowsi University of Mashhad. Educational and psychological studies. 2010; 11(22), 103-120. [Persian].
Kaho, M., Xiao, H. (2016). The rise of transnational higher education and changing educational governance in China, International journal of comparative education and development, 18(1). 19- 39.
Kelly, R. (2016). Creative development: transforming education through design thinking, Innovation and invention, Brush education.
Lipman, M. (1991). Thinking In Education. Columbia, Univ press.
Mayesky Mary; A. (2005). Creativities for young children P.p 67
Meyers LS, Gamst G, Guarino A. Applied multivariate research: Design and interpretation. Thousand Oaks,CA: Sage; 2006, pp 67.
Milchman, A., Rosenberg, A. (2010). Michel Foucault, The government of self and others: Lechtures at the College de France 1982-1983, edithed by Arnold I. Davidson, translated Graham Burchell, New York: Palgrave Macmillan.
Rutledge, S., Lora Cohen-Vogel, L., Osborne-Lampkin, L. (2012). Identifying the Characteristics of effective high schools. National center on scaling up effective schools.
Selimović, Z. Selimović, H. &Opić, S. (2018). DEVELOPMENT OF SOCIAL SKILLS AMONG, ELEMENTARY SCHOOL CHILDREN. (IJCRSEE) International Journal of Cognitive Research in Science, Engineering and Education,Vol. 6, No. 1, 2018.
Strauss, A. (1987). Qualitative analysis for social scientists. New Work: Cambridge University Press.
Strauss, A. & Corbin, J. (1990). Basics of qualitative research: Grounded theory procedures and techniques. Newbury Park, CA: Sage.
Stanulis, R. N., & Guenther, A. R. (2020). A Call for Curriculum and Faculty Developers to Attend to Ambitious Teaching in Experiential Curriculum, Medical Science Educator, 31, 223-228.
Stabback, F. (2015). WHAT MAKES A QUALITY CURRICULUM?. Current and Critical Issues in Curriculum and Learning, UNESCO InternationalBurea of Education, 41.
YuddMoscoso, R., Cline, M. Wiswell, K. Kronenberg, P. (2000). The Effects of School Characteristics on Student Academic Performance, Dissertation submitted to the Faculty of the Virginia Polytechnic Institute and State University in partial fulfillment of the requirements, Falls Church, Virginia.