تبیین رابطه‌ی تحول در علوم انسانی و توسعه پایدار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 مدرس و دانش آموخته دکتری، جامعه شناسی اقتصادی توسعه، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد گرمسار، گرمسار، ایران،

2 گروه مدیریت دولتی، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

چکیده
این مقاله به بررسی رابطه متقابل و حیاتی بین تحول در علوم انسانی و توسعه پایدار می‌پردازد. از سوی دیگر، خودِ فرآیند توسعه پایدار نیز نیازمند بازنگری و تحول در علوم انسانی برای پاسخگویی به نیازهای پیچیده جوامع است. مقاله نتیجه می‌گیرد که سرمایه‌گذاری بر تحول در علوم انسانی، گامی اساسی در جهت تحقق اهداف توسعه پایدار در ابعاد مختلف آن محسوب می‌شود.تحول در علوم انسانی از طرق گوناگون به تحقق اهداف توسعه پایدار کمک می‌کند: از جمله فراهم کردن فهم عمیق‌تر از چالش‌های چندلایه توسعه و ریشه‌های فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی آن؛ توسعه رویکردهای اخلاقی و ارزشی مبتنی بر عدالت، کرامت انسانی و مسئولیت‌پذیری؛ توانمندسازی جوامع محلی و ارتقای مشارکت شهروندان در فرآیندهای تصمیم‌گیری و اجرا؛ نوآوری در ارائه راه‌حل‌های خلاقانه و متناسب با شرایط بومی در حوزه‌های گوناگون از مدیریت منابع تا آموزش و بهداشت؛ فرهنگ‌سازی و تغییر نگرش در راستای ترویج الگوهای مصرف و تولید پایدار؛ و توسعه مدل‌های بومی توسعه که با زمینه‌های فرهنگی و اجتماعی خاص هر منطقه سازگار باشند. در نهایت، مقاله نتیجه می‌گیرد که سرمایه‌گذاری هدفمند و هوشمندانه بر تحول در علوم انسانی، نه تنها یک ضرورت علمی، بلکه گامی اساسی و راهبردی در جهت تحقق اهداف بلندمدت توسعه پایدار در ابعاد مختلف آن محسوب می‌شود.

کلیدواژه‌ها


منابع
1.        --------- . (1382)، وضعیت شهروندی و موانع تحقق آن در ایران، رساله دکتری دانشگاه علامه طباطبایی.
2.        ارزیابی اثرات سیاست‌های توسعه‌ای مبتنی بر ارزش‌های دینی: تحلیل اثرات اجرای سیاست‌ها و برنامه‌های توسعه‌ای بر هویت فرهنگی، انسجام اجتماعی و پایداری محیط زیست.
3.        ازکیا، مصطفی و غلامرضا غفاری (1384)، جامعه‌شناسی توسعه، تهران: انتشارات کیهان.
4.        ازکیا، مصطفی (1380)، جامعه‌شناسی توسعه، تهران: نشر کلمه.
5.        ازکیا، مصطفی و غفاری، غلامرضا (1397)، جامعه‌شناسی توسعه، تهران: انتشارات کیهان.
6.        استونز، راب (1383)، متفکران بزرگ جامعه‌شناسی، تهران: نشر مرکز.
7.        ایمان، محمدتقی و ندا مرحمتی (1393)، «تبیین جامعه‌شناختی گرایش جوانان به سبک زندگی مدرن در شهر شیراز»، جامعه‌شناسی کاربردی سال بیست و پنجم پاییز 1393 شماره 3 (پیاپی 55).
8.        باینگانی، بهمن، سید فهیم ایراندوست، سینا احمدی (1392)، «سبک زندگی از منظر جامعه‌شناسی: مقدمه‌ای بر شناخت و واکاوی مفهوم سبک زندگی»، ماهنامه مهندسی فرهنگی، سال هشتم، شماره 77، صفحات 56 تا 75.
9.        ببی، ارل (1387)، روش‌های تحقیق در علوم اجتماعی، ترجمه رضا فاضل، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی و دانشگاه‌ها، چاپ پنجم، تابستان 1387.
10.     بررسی چالش‌ها و موانع فرهنگی و اجتماعی: مطالعه چالش‌ها و موانع موجود در مسیر نهادینه‌سازی و عملیاتی کردن این الگو در سیاست‌گذاری‌ها و برنامه‌های توسعه‌ای.
11.     بوردیو، پی‌یر (1389)، نظریه کنش (دلایل عملی و انتخاب عقلانی)، ترجمه مرتضی مردیها، چاپ دوم، تهران: نشر نقش و نگار.
12.     پیشنهاد راهکارهای سیاست‌گذاری مبتنی بر ارزش‌های دینی: تدوین راهکارهای عملی و سیاست‌های کاربردی برای تقویت نقش ارزش‌های دینی در فرآیند توسعه پایدار در سطح ملی و منطقه‌ای.
13.     پیشنهادهای برای تحقیقات آینده در حوزه تبیین جامعه‌شناختی الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی و توسعه پایدار عبارتند از:
14.     تحلیل تأثیر فناوری و رسانه‌های نوین: بررسی نقش فناوری‌های نوین و رسانه‌های دیجیتال در ترویج ارزش‌های دینی و فرهنگی مرتبط با توسعه پایدار و تغییر نگرش‌های جامعه.
15.     تحلیل تطبیقی الگوهای توسعه در کشورهای اسلامی: بررسی و مقایسه الگوهای توسعه مبتنی بر ارزش‌های دینی در کشورهای مختلف اسلامی و ارزیابی تأثیر آن‌ها بر تحقق توسعه پایدار.
16.     تهرانیان، مجید (1376)، ارتباطات و توسعه، ترجمه هادی خانیکی، جزوه درسی.
17.     تودارو، مایکل (1366)، توسعه اقتصادی در جهان سوم، ترجمۀ غلامعلی فرجادی، تهران: نشر کوهسار.
18.     جلائی‌پور، حمید رضا و محمدی، جمال (۱۳۸۷)، نظریه‌های متأخر جامعه‌شناسی، تهران: نشر نی.
19.     چانی، دیوید، (۱۳۷۸)، سبک زندگی، ترجمه حسن چاوشیان، تهران: انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
20.     حاجی هاشمی، سعید (1384)، توسعه و توسعه نیافتگی: کلیات، اصول و ابعاد (با تأکید بر متد تفکر در توسعه)، تهران: گفتمان اندیشه معاصر.
21.     رجب‌زاده، احمد (1378)، جامعه‌شناسی توسعه، تهران: نشر سلمان.
22.     رحیمی روشن، حسینی، سیده فاطمه(1396)، مقایسه مبانی انسانشناختی پیشرفت و توسعه در اندیشهی اسلام و نظریه ی لیبرال دموکراسی، فصلنامه علمی پژوهشی سیاست متعالیه، سال پنجم،شماره 16، 55-82
23.     زاهدی مازندرانی، محمدجواد (1393)، توسعه و نابرابری، تهران: مازیار.
24.     ژانوسکی، توماس و دیگران (1396)، «درآمدی بر جامعه‌شناسی سیاسی»، ترجمه نوذر نظری، تهران: نشر مخاطب.
25.     سازمان ثبت احوال کشور، سالنامه آمارهای جمعیتی، 1395 تا 1397 .
26.     ساعی ارسی، ایرج و معصومه احمدی (1396)، «تأثیر طبقه اجتماعی در میزان آگاهی از حقوق شهروند (مطالعه موردی شهر بوشهر)»، مجله علوم رفتاری، شماره 32، تابستان.
27.     ساعی، احمد (1384)، توسعه در مکاتب متعارض، تهران: قومس.
28.     سبحانی نژاد، مهدی، حسن نجفی (1393)، «تحلیل ابعادشناسانة مسئولیّت پذیری در سبک زندگی اسلامی»، سراج منیر، سال پنجم، پاییز، شماره .16
29.     سرواس، جان (1384)، دگرگونی در نظریه‌های ارتباطات و توسعه و پیامدهای آن در سیاستگذاری و برنامه‌ریزی ارتباطی، فصلنامه رسانه، زمستان، شماره 64.
30.     سن، آمارتیا (1383)، توسعه به مثابه آزادی، ترجمۀ وحید محمودی، تهران: انتشارات دستان.
31.     سو، آلوین(1378)، تغییر اجتماعی و توسعه؛ ترجمه محمـود حبیبـی مظـاهری، تهـران: انتـشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی.
32.     سوری، احمد و ذبیح اله کرم (1393)، «بررسی رابطه ابعاد مسئولیت پذیری با عملکرد فرماندهان کوپ استان اردبیل»، فصلنامه مطالعات مدیریت انتظامی، سال نهم، شماره چهارم، زمستان.
33.     صیامی، زهرا (1381)، چرا صنعتی نشدیم؟، تهران: امیرکبیر.
34.     طالبان، محمّدرضا (1384)،«تبیین جامعه‌شناختی بی‌ثباتی سیاسی» رسالۀ دکترای جامعه‌شناسی، تهران: دانشگاه تربیت مدرس.
35.     عالم، عبدالرحمن (1398)، «بررسی جایگاه توسعه سیاسی در برنامه‌های توسعه جمهوری اسلامی ایران»، پژوهش‌های راهبردی سیاست، دوره 8، شماره 28، شماره پیاپی 58، بهار.
36.     عظیمی آرانی، حسین (1383)، مدارهای توسعه نیافتگی در اقتصاد ایران. تهران: نشر نی.
37.     علیزاده، عبدالرحمن (1384)، «ارتباطات و توسعه پایدار»، فصلنامه رسانه، سال شانزدهم، شماره 4.
38.     عیوضی، محمدرحیم، کریمی، غلامرضا (1390)، «مشارکت اجتماعی زنان؛ رویکردی اسلامی»،  مجله: دانش سیاسی، سال هفتم پاییز و زمستان 1390 شماره 2 (پیاپی 14).
39.     غفاری، غلامرضا (1383)، جامعه‌شناسی تغییرات اجتماعی. تهران: انتشارات لویه.
40.     فاضلی، محمد (1382)،  مصرف و سبک زندگی، قم: انتشارات صبح صادق.
41.     فالکس، کیث (1381)، شهروندی، ترجمه: محمدتقی دلفروز، تهران: کویر.
42.     فکوهی، ناصر (1379)، از فرهنگ تا توسعه: توسعه سیاسی، اجتماعی و اقتصادی، تهران: فردوس.
43.     قربانی، شهرزاد (1391)، «رواج بی‌تعهدی و بی‌مسئولیتی در جامعه»، تهران، ماهنامه سپید دانایی، شماره 55.
44.     کاویانی، محمد، (1391)، «سبک زندگی اسلامی و ابزار سنجش آن»، تهران: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
45.     کرایب، یان (1393)، نظریه اجتماعی مدرن از پارسونز تا هابرماس، تهران: آگه.
46.     کلانتری، خلیل (1377)، «مفهوم و معیارهای توسعه اجتماعی»، مجلّه اطلاعات سیاسی-اقتصادی، مرداد و شهریور، دوره  12 ، شماره  132-131 ، از صفحه 208 تا صفحه 213 .
47.     گلشنی، مهدی(1397). نقش اساسی علوم پایه در پیشرفت علمی-فرهنگی کشور، هفتمین کنفرانس ملی از الگوی پایه به سوی الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی .
48.     گیدنز، آنتونی (1383)، جامعه‌شناسی. ترجمۀ منوچهر صبوری، تهران: نشر نی.
49.     گیدنز، آنتونی (1386)، جامعه‌شناسی، ترجمه حسن چاوشیان، چاپ اول، تهران: نشر نی.
50.     گیدنز، آنتونی، (۱۳۸۸)، جامعه‌شناسی، ترجمه منوچهر صبوری، تهران: نشر نی.
51.     لفتویچ، آدریان (1378)، دموکراسی و توسعه، ترجمۀ اح‍م‍د ع‍ل‍ی‍ق‍ل‍ی‍ان، اف‍ش‍ی‍ن‌ خ‍اک‍ب‍از، تهران: طرح نو.
52.     لمرت، چارلز (1399)، نظریه اجتماعی: قرائت‌های چندفرهنگی، جهانی و کلاسیک، ترجمه سلیمان میرزائی راجعونی، عادل ابراهیمی لویه، تهران: نشر لویه.
53.     لهسایی‌زاده، عبدالعلی (1384)، جامعه‌شناسی توسعه، تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور.
54.     محسنی، منوچهر (1380)، جامعه‌شناسی، تهران: کتابخانه طهوری.
55.     محلاتی، صلاح الدین (1378)، «سخنی پیرامون توسعه»، مجلّه شناخت، شماره 26، پاییز و زمستان، صفحات 102 تا 114.
56.     محمدزاده، پرویز و محمود متوسلی (1398)، «بررسی تأثیر خلاقیت بر توسعه اقتصادی ایران، فصلنامه پژوهش‌های اقتصادی ایران»، سال بیست و چهارم، شماره 78، صفحات 61 تا 91.
57.     مطالعات میدانی و عملیاتی در سطح جامعه: بررسی نقش نهادهای فرهنگی، مذهبی و آموزشی در ترویج و نهادینه‌سازی الگوی پیشرفت اسلامی در جوامع محلی و روستاها.
58.     مک کوایل، دنیس (1388)، نظریه ارتباطات جمعی. ترجمه پرویز اجلالی، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها.
59.     ملکات، سرینیواس و اچ. لسلی استیواس (1388)، ارتباطات توسعه در جهان سوم، ترجمه شعبانعلی بهرامپور، تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
60.     مهدوی کنی، محمد سعید، (۱۳۸۷)، دین و سبک زندگی، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق (ع).
61.     موسایی، میثم (1388)، «آموزش توسعه‌ای و توسعه پایدار»، راهبرد یاس، شماره 13.
62.     نت، اندی (1386)، فرهنگ و زندگی روزمره، ترجمه حسن چاوشیان، لیلا جوافشانی، تهران: شرکت انتشارات اختران کتاب.
 
 
1.        Amosa, D (2010), “Local government and good governance: the case of samoa”, Commomwealth journal of local government, Vol7.
2.        Barnett, Tony (2005), Sociology and Development, TUTCHINSON, London Melbourne Sydney Auckland Johannesburg.
3.        Barnett, Tony (2005), Sociology and Development, TUTCHINSON, London Melbourne Sydney Auckland Johannesburg.
4.        Braun, Virginia & Clarke, Victoria (2006), “Using thematic analysis in psychology”, Qualitative Research in Psychology, Vol. 3, No. 2, Pp. 77-101.
5.        Braun, Virginia & Clarke, Victoria (2006), “Using thematic analysis in psychology”, Qualitative Research in Psychology, Vol. 3, No. 2, Pp. 77-101.
6.        Darity Jr., William A. (2008), International Encyclopedia of the Social Sciences, Volume 2, 2nd edition, Macmilan Referense USA.
7.        Hooks, Gregory (2016), The Sociology of Development Handbook, University of California Press, Oakland, California.
8.        Hooks, Gregory (2016), The Sociology of Development Handbook, University of California Press, Oakland, California.