«بررسی تطبیقی مفهوم عقلانیت در اندیشه های ماکس وبر و شهید مطهری و تبعات سیاسی آن»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم سیاسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران.

2 دانشجوی دکتری گروه علوم سیاسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران.

چکیده
هسته اصلی و پایدار اندیشه های ماکس وبر و شهید مطهری عقلانیت است. هر چند عقلانیت در اندیشه های وبر مفاهیمی چون ابزاری، عرفی، هدف داری و بوروکراسی را معنا می دهد ولی با عبور از خوانش پارسونزی، بر اساس سوبژکتویسم کانتی امری برساخته است. یعنی انسان واقعیت را نه در مطابقت با واقع بلکه باید معنای آن را بیافریند؛ چرا که هیچ پدیده فرهنگی پیشینی وجود ندارد و معرفت براساس ربط ارزشی – ارزش در جایگاه استعلایی– بوجود می آید؛ بنابراین کلیه حوزه های اندیشه و اخلاقیات را شامل می شود فلذا مبنای اندیشه های پست مدرن است. همچنین عقلانیت در تفکرات شهید مطهری، بُعد وسیعی چون وحیانی، قدسی و قرین شرع بودن را معنا می دهد که از ابزارهای گوناگونی چون تجربه، وحی، نقل و عقل بهره می برد. و چون توانسته است به حوزه های مختلف ابعاد اجتماعی انقلاب جامعیت بخشد مبنای ایدئولوژیک انقلاب اسلامی است. در این مقاله از روش تحقیق کیفی استفاده شده و روش تجزیه و تحلیل داده ها بصورت توصیفی است. نتیجه ای که به دست آمد این است که عقلانیت در اندیشه های وبر بر اساس ادراکات اعتباری و نه ادراکات حقیقی در منظومه فکری شهید مطهری قابل فهم و تحلیل است.

کلیدواژه‌ها


منابع
 
1.      اباذری، یوسف، (1396) ماکس وبر و مناقشه روشی،مطالعات جامعه شناختی،شماره 2.
2.      اس ترنر، برایان، (1385) وبر و اسلام، تهران، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
3.      پارسانیا، حمید، (1391) جهان های اجتماعی، تهران، کتاب فردا.
4.      جعفری ولنی، علی اصغر، (1394) استاد مطهّری و ادراکات اعتباری علاّمه طباطبائی، مجله اندیشه علامه طباطبایی، دوره 2، شماره 2.
5.      حسین زاده، محمد (1385) درآمدی بر معرفت شناسی و مبانی معرفت دینی، قم، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
6.      حق پرست، شعبان، (1396) منطق اعتبار قاعده حقوقی در منطقه الفراغ، پژوهش حقوق خصوصی، دوره 6 شماره 21.
7.      رحیم پور ازغدی، حسن، (1387) پنج گفتار، تهران، طرح فردا.  
8.      شریعتی سبزواری، محمدباقر، (1385) تحریری بر اصول فلسفه، قم، بوستان کتاب.
9.      صالحی فارسانی، علی (1396) نگاه وبر به لیبرال دموکراسی موجود در غرب، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. شماره 1.
10.  صالحی فارسانی، علی و سعید حاجی ناصری (1393) نقد مولفه های فرهنگی مدرنیته در نوشته های وبر لیوتار و فوکو. فصلنامه پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. شماره 2.
11.  عالم، عبدالرحمن و پنداشته پور، مصطفی، (1395) ماکس وبر و احیای حاکمیت سیاسی در عصر سلطه عقلانیت ابزاری،            فصل نامه سیاست، شماره 1.
12.  عبودیت، عبدالرسول، (1396) خطوط کلی حکمت متعالیه،تهران، انتشارات سمت.
13.  غازی اصفهانی، مریم (1400) 
14.  کچویان، حسین، (1390)        هویت ما، قم، کتاب فردا.
15.  کلبرگ، اشتفان، (1389) انواع عقلانیت از دیدگاه ماکس وبر، مجله معرفت، شماره 80.
16.  مخلصی، عباس (1379) 
17.  مسعودی، سیداسماعیل و زاهد زاهدانی، سید سعید (1397) تحلیل ابژکتیویته ماکس وبر در پرتو فلسفه استعلایی کانت، مجله جامعه شناسی ایران، شماره 4.
18.  مطهری، مرتضی (1375) اصول فلسفه و روش رئالیسم جلد 1، تهران، صدرا.
19.  مطهری، مرتضی (1375) اصول فلسفه و روش رئالیسم جلد 2، تهران، صدرا.
20.  مطهری، مرتضی (1375) نظری به نظام اقتصاد اسلام، صدرا، تهران.  
21.  مطهری، مرتضی (1376) مقالات فلسفی، تهران، صدرا.
22.  مطهری، مرتضی (1376) مقدمه ای برجهان بینی اسلامی، تهران، صدرا.  
23.  مطهری، مرتضی (1380) مجموعه آثار جلد 8، تهران، صدرا.
24.  مطهری، مرتضی (1381) مجموعه آثار جلد 21، تهران، صدرا.
25.  مطهری، مرتضی (1381) مجموعه آثار جلد 21، تهران، صدرا.
26.  مطهری، مرتضی (1383) انسان کامل، تهران، صدرا.
27.  مطهری، مرتضی (1393) اصول فلسفه و روش رئالیسم جلد 3، تهران، صدرا
28.  مطهری، مرتضی (1393) اصول فلسفه و روش رئالیسم جلد 5، تهران، صدرا
29.  مطهری، مرتضی (1395) تعلیم و تربیت در اسلام، تهران، صدرا.
30.  مطهری، مرتضی، (1354) امدادهای غیبی در زندگی بشر، انتشارات اسلامی، تهران.
31.  مطهری، مرتضی، (1375) مساله شناخت، تهران، صدرا.
32.  مطهری، مرتضی، (1375) شرح منظومه، تهران، صدرا.
33.  مطهری، مرتضی، (1386) کلیات علوم اسلامی جلد 1، تهران، صدرا.        
34.  وبر، ماکس (1390) دانشمند و سیاستمدار، تهران، نشر علمی.
35.  وبر، ماکس (1392) روش شناسی علوم اجتماعی، تهران، نشر مرکز.
36.  وبر، ماکس، (1382) اخلاق پروتستانی و روح سرمایه داری،      تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.
37.  وبر، ماکس، (1398) اقتصاد و جامعه، تهران، پژوهشکده تحقیق و توسعه علوم انسانی.
 
1-   Weber, Max (1922). Collected essays on science teaching. Tuebingen: Mohr
Taghavi far, Seyed amin (2022) political science Methodology in the thoughts of sadra school commentators