تحلیل مدل نهادی در سیاستگذاری عمومی با تأکید بر سیاست اصلاح قیمت حامل های انرژی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه مدیریت دولتی و خط مشی گذاری عمومی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

چکیده
سیاستگذاری عمومی به عنوان یک فرآیند پیچیده، تحت تأثیر عوامل متعددی قرار دارد که نهادها در کانون آن قرار دارند. مدل نهادی با تأکید بر نقش ساختارهای رسمی و غیررسمی، قواعد، هنجارها و رویه ها، به عنوان یکی از مدل های کلاسیک و پایدار در تحلیل سیاستی شناخته می شود. نهادها نه تنها بستر شکل گیری سیاست ها می باشند، بلکه با تعیین انگیزه ها و محدودیت ها برای کنشگران، مسیر تحولات سیاستی را هدایت می کنند. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و با اتکا بر مطالعه اسنادی و منابع کتابخانه ای با هدف تحلیل مبانی، مفروضات، شاخصه های اصلی و کاربردهای مدل نهادی در فرآیند سیاستگذاری عمومی با تأکید بر مسأله اصلاح قیمت حامل های انرژی در ایران تدوین شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که تحلیل سیاستی اصلاح قیمت حامل‌های انرژی در کشور بعنوان یک مسأله عمومی با کاربست مدل نهادی سیاستگذاری یک مطالعه پیچیده و چندبعدی است که ساختارها، قواعد، هنجارها و بازیگران رسمی و غیررسمی در شکل‌گیری، تدوین و اجرای این سیاست نقش محوری دارند و این جمع‌بندی را نشان می‌دهد که مشکل اصلی سیاست های اصلاح قیمت حامل‌های انرژی، نه در تکنیک‌های اقتصادی و فنی بلکه در نهادها و ساختارهای معیوب و ناقص است که سیاست تجویزی آن اصلاح تدریجی و پایدار نهادی و ساختاری این سیاست می باشد.

کلیدواژه‌ها


1.      ارباب، حمیدرضا، عسگری، منوچهر، آماده، حمید، فاطمه رفیعی (1399). مقایسه سیاست‌ افزایش کارایی با سیاست افزایش قیمت برق در ایران با استفاده از مدل تعادل عمومی محاسبه‌پذیر، فصلنامه علمی سیاستگذاری اقتصادی، 12 (24)، 106-73.
2.      حسین­زاده، محمدعلی (1398). نقد اقتصاد سیاسی نهادگرایی. تهران: نشر آگاه.
3.      حسینی، سید شمس­الدین (1400). تحلیل نهادی سیاستگذاری مسکن در ایران: مطالعه موردی طرح­های مسکن مهر و اجتماعی. پایا­ن­نامه دکتری، دانشگاه تهران.
4.      حمیدی رزی، داود، رنج­پور، رضا و محمدعلی متفکر آزاد (1398). بررسی اثربخشی سیاست‌های قیمتی اصلاح الگوی مصرف انرژی در بین استان‌های کشور: رهیافت داده‌های پانلی پویا، فصلنامه علمی تحلیل­های اقتصادی توسعه ایران، 7 (1)، 86-63.
5.       دیوان محاسبات کشور (۱۳۹۹). گزارش عملکرد بودجه سنواتی.
6.       دیوان محاسبات کشور (۱۴۰۰). گزارش نحوه هزینه‌کرد درآمدهای ناشی از هدفمندی یارانه‌ها.
7.      رفیع­پور، فرامرز (1399). توسعه و تضاد. تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
8.      سریع­القلم، محمود (1397). عقلانیت و آینده توسعه­یافتگی در ایران. تهران: فرزان روز.
9.      سعیدی، علی، قدمی، مصطفی، و کریمی، زهرا (1401). اقتصاد سیاسی نفرین منابع در ایران: تحلیل مبتنی بر مدل نهادی. فصلنامه پژوهش­های اقتصادی ایران، 27(88)، 45-78.
10.  سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی ابلاغی مقام معظم رهبری (۱۳۹۲).
11.  طالب، مهدی (1398). تحلیل سیاست­های فضایی و آمایش سرزمین در ایران. تهران: سمت.
12.  عجماغلو، دارون و جیمز ای. رابینسون (2012). چرا ملت­ها شکست می­خورند: ریشه­های قدرت، ثروت و فقر، ترجمه محسن میردامادی و محمدحسین نعیمی­پور. تهران: انتشارات روزنه.
13.  فرازمند، حسن، آرمند، سیدعزیز، افقه، سیدمرتضی و مجتبی قربان­نژاد (1395). ارزیابی اثرات اصلاح قیمت انرژی بر اقتصاد کلان ایران: رویکرد الگوهای تعادل عمومی تصادفی پویا، فصلنامه علمی نظریه­های کاربردی اقتصاد، 3 (2)، 76-49.
14.  قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (۱۳۵۸).
15.  قانون برنامه پنجساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران (۱۳۹۶). مجلس شورای اسلامی.
16.   قانون هدفمندی یارانه‌ها (۱۳۸۸). مجلس شورای اسلامی.
17.  قلی­پور، رحمت­اله (1396). تحلیل نهادی نظام اداری در ایران. تهران: مجمع تشخیص مصلحت نظام، مرکز پژوهش­های توسعه و آینده­نگاری.
18.  کرباسیان، علی (1393). اقتصاد ایران: عارضه­یابی و راهکارها. تهران: نشر نی.
19.   مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۸). تحلیل آثار اقتصادی و اجتماعی هدفمندی یارانه حامل‌های انرژی، گزارش شماره ۱۷۳۲۷.
20.  مهدوی، روح­الله (1393). ارزیابی سیاست‌های مکمل اصلاح قیمت انرژی در بخش حمل و نقل: الگوی تعادل عمومی محاسبه‌پذیر»، پژوهشنامه اقتصاد انرژی ایران، 3 (12)، 178-145.
21.  مؤمنی، فرشاد (1395). اقتصاد ایران: تنگناها و فرصت­ها. تهران: نشر نی.  
22.  نورث، داگلاس (1390). نهادها، تغییر نهادی و عملکرد اقتصادی، ترجمه محمدرضا معینی. تهران: نشر نی.
1.      Acemoglu,D., & Robinson, J. A. (2012). Why nations fail: The origins of power, prosperity, and poverty. Crown Business
2.      Arthur. B. (1994). Increasing returns and path dependence in the economy. University of Michigan Press.
3.      Birkland, T. A. (2019). An Introduction to the Policy Process: Theories, Concepts, and Models of Public Policy Making (5th ed.). Routledge.
4.       Böhte,K. (2006). The limits of institutionalism: A comparative analysis of water management regimes. Routledge.
5.      DiMaggio, P. J., & Powell, W. W. (1983). The iron cage revisited: Institutional isomorphism and collective rationality in organizational fields. American Sociological Review, 48(2), 147–160.
6.       Dye, T. R. (2017). Understanding Public Policy (15th ed.).
7.      Hall, P. A., & Taylor, R. C. R. (1996). Political Science and the Three New Institutionalisms. Political Studies, 44(5), 936–957.
8.      Hay, C. (2021). Political analysis: A critical introduction. Red Globe Press.
9.       Hay,C. (2021). Political analysis: A critical introduction. Red Globe Press.
10.    Hudson, B., Hunter, D., & Peckham, S. (2020). Policy success and the role of institutions. In M. Compton & P. 't Hart (Eds.),
11.    Kingdon, J. W. (2011). Agendas, Alternatives, and Public Policies (2nd ed.). Longman.
12.    Ostrom, E. (1990). Governing the commons: The evolution of institutions for collective action. Cambridge University Press.
13.     Pearson. Jann, W., & Wegrich, K. (2007). Theories of the Policy Cycle. In F. Fischer, G. J. Miller, & M. S. Sidney (Eds.), Handbook of Public Policy Analysis: Theory, Politics, and Methods (pp. 43-62). CRC Press
14.    Peters, B. G. (2019). Institutional theory in political science: The new institutionalism (4th ed.). Edward Elgar Publishing.
 Power, Prosperity, and Poverty. Crown Business. 9. Najafi, B., & Arab Mazar, A.
15.     Pressman, J. L., & Wildavsky, A. (1984). Implementation: How Great Expectations in Washington Are Dashed in Oakland (3rd ed.). University of California Press.
16.     Radner,R. (2017). Institutional dynamics and economic performance. In The New Institutional Economics (pp. 145-162).
17.     Routledge. Thelen,K. (2004). How institutions evolve: The political economy of skills in Germany, Britain, the United States, and Japan. Cambridge University Press.
18.    Sabatier, P. A., & Weible, C. M. (2007). The advocacy coalition framework: Innovations and clarifications. In P. A. Sabatier (Ed.), Theories of the policy process (2nd ed., pp. 189–220). Westview Press.
19.     Schmidt, V. A. (2008). Discursive institutionalism: The explanatory power of ideas and discourse. Annual Review of Political Science, 11(1), 303–326.
20.    Simon, H. A. (1997). Administrative Behavior: A Study of Decision-Making Processes in Administrative Organizations (4th ed.). Free Press.
21.    Thelen, K. (1999). Historical institutionalism in comparative politics. Annual Review of Political Science, 2(1), 369–404.
22.    Tsebelis, G. (2002). Veto players: How political institutions work. Princeton University Press. Vedung, E. (2017). Public policy and program evaluation. Routledge.