کاردکردهای ماهیت انسان در نظریه پردازی در علوم انسانی اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیات علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه

چکیده
سرآغاز علوم انسانی، تلاش برای ارائه فهمی منسجم از علل و عملکرد انسانها در عرصه های مختلف حیات فردی و اجتماعی و نسبت دادن آن به خصائص و ویژگیهای بنیادین انسان است. اینکه انسان چگونه موجودی است و از چه خصلت های بنیادینی برخوردار است، مهمترین مساله برای دانش ها و معارف معطوف به انسان است. علوم انسانی، به این معنا برخواسته از تلاش های مختلف فکری در تاریخ حیات انسان برای پاسخ به این سوال محوری است. درباره ماهیت انسان چند مساله اساسی وجود دارد که هر نظریه ای در این زمینه باید پاسخی برای آنها داشته باشد. بسیاری از فلاسفه از زمان افلاطون به بعد به نفع فنا ناپذیری حداقل بخشی از شخصیت انسان، نظر داده اند. در مقابل، بسیاری از متفکران غربی بویژه در دوران مدرن، توجه خود را به این جهان و حیات آن معطوف داشته اند و هر چیزی فراتر از آن را انکار کرده اند. ماده گرایی در مقابل معنویت گرایی، همچنین میزان آزادی انسان در انجام اعمال فردی و اجتماعی دو مساله مهم دیگری که هر نظریه منسجم درباره ماهیت انسان باید به آنها پاسخ دهد. از آنجا که در متون دینی بویژه قرآن ایده های و مباحث قابل توجهی درباره موضوعات بنیادین مربوط به ماهیت انسان و نظریه ای خاص در این زمینه وجود دارد، وجود علوم انسانی نشات گرفته از متون دینی و ادیان توحیدی، ایده ای کاملا موجه و مستدل است.

کلیدواژه‌ها


منابع
1) اسپریگنز،توماس(1370). فهم نظریه های سیاسی، ترجمه فرهنگ رجائی. تهران: انتشارات آگاه.
2) استیونسن، لسلی(1368). هفت نظریه درباره طبیعت انسان. ترجمه بهرام محسن پور، تهران: انتشارات رشد. 
3) اوژه، مارک. کولن، ژان پل(1388). انسان شناسی. ترجمه ناصر فکوهی، تهران: نشر نی.      
4) جوادی آملی، عبدالله(1379). تفسیر موضوعی قرآن: صورت و سیرت انسان در قرآن، قم: نشر اسراء.              
5) جونز، ویلیام تامس(1383). خداوندان اندیشه سیاسی، جلد دوم، ترجمه جواد شیخ الاسلامی، ویرایش دوم، تهران: انتشارات علمی وفرهنگی.
6) دانایی فرد، حسن (1401). روش شناسی مطالعات دلالت پژوهشی. قم : پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
7) رجبی، محمود(1380) . انسان شناسی. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، ویرایش سوم.
8) ریور، کلود(1371). در آمدی بر انسان شناسی، ترجمه ناصر فکوهی، تهران: نشر نی.   
9) عنایت، حمید(1377). بنیاد فلسفه سیاسی در غرب، تهران: انتشارات زمستان.                                                                                                                                                                                                            
10) کاپلستون، فردریک(1370). تاریخ فلسفه، جلد پنجم، ترجمه امیر جلال الدین اعلم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی وسروش.                                                                                                                                                        11) کتاک، کنراد فیلیپ(1386). انسان شناسی: کشف تفاوتهای انسان شناسی،  ترجمه محسن ثلاثی، تهران: انتشارات علمی.
12) گرامی، غلامحسین(1384). انسان در اسلام، قم: دفتر نشر معارف.
13) مطهری، مرتضی (1393) . انسان شناسی قرآن، تهران: صدرا.
14) مطهری، مرتضی(1368). تکامل اجتماعی انسان، قم: انتشارات صدرا.                                                         
15) مطهری، مرتضی(1390). کلیات علوم اسلامی، جلد دوم: کلام، عرفان وحکمت عملی، قم: انتشارات صدرا.                                                                                                                                                          16) مطهری، مرتضی(1390). کلیات علوم اسلامی، جلد اول: منطق و فلسفه، قم: انتشارات صدرا.   
17) فرند، جولین (1400). جوهره سیاست، ترجمه نورعلی نوری، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
                         
19) Plant, Raymond(1999). Modern political Thought. Oxford: Basil  Blakwell.                                                          
20) Stevenson, Leslie & David H.Haberman(1998).Ten Theories of Human nature. Oxford        University press: New York. Third Edition.                                                                    
21) Strauss, Leo(1988). What is political  philosophy? And other  Studies. Chicago: The   university of Chicago press.                                                          
22) Trigg, Roger(1999). Ideas of Human  nature: An Historical Introduction. Oxford: black well. Second Edition.                                                                                                                                    
23) Michael  J. White. Political  philosophy: An Historical  Introduction  Oxford: One world Publications. 2003.