شناسایی و تحلیل اقدامات مدیریتی و سیاستی امام جواد(ع) در راستای تحقق حکمرانی اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار پایه، گروه معارف و دروس عمومی دانشگاه صدا و سیما

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد رشته معارف اسلامی و مدیریت از دانشگاه امام صادق علیه السلام

3 استادیار گروه مهندسی پیشرفت، دانشکده مدیریت، اقتصاد و مهندسی پیشرفت، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران

چکیده
دوره حیات امام جواد (ع) با حکومت عباسیان و خلافت مأمون و معتصم بود که سیاست‌های پیچیده‌ای را در برابر اهل‌بیت (ع) و به خصوص امامان شیعه اتخاذ می‌کردند. در این شرایط امام جواد (ع) توانستند راهبردها و سیاست‌هایی اتخاذ کنند که باعث تقویت حفظ ارزش‌های اسلامی و شبکه شیعیان در سرتاسر بلاد اسلامی شد. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل اقدامات مدیریتی و سیاستی امام جواد (ع) که در راستای تثبیت امامت در جامعه و آماده‌سازی شبکه شیعیان برای عصر غیبت انجام شده است. روش تحقیق این مطالعه، دلالت‌پژوهی است که با تحلیل منابع تاریخی و روایی، اقدامات امام جواد (ع) را در دو حوزه علمی-فرهنگی و مدیریتی-سیاسی بررسی می‌کند. با بررسی و تحلیل سیره امام جواد (ع) مشخص شد که اقدامات مدیریتی و سیاستی ایشان در دو دسته 1-اقدامات مدیریتی- سیاسی همچون گسترش شبکه وکالت، مبارزه با فرقه‌های انحرافی و ارتباطات مستمر و نامه‌نگاری‌های راهبردی و 2-اقدامات علمی و فرهنگی همچون اعتلای پایگاه‌ها و نهضت‌های علمی، تربیت شاگردان شایسته، مبارزه با انحرافات علمی و اعتقادی و برگزاری مناظرات علمی طبقه‌بندی می‌شود. این اقدامات، دلالت‌هایی روشن از راهبرد حکمرانی امام جواد (ع) در تثبیت امامت و آماده‌سازی جامعه شیعی برای عصر غیبت ارائه می‌دهد

کلیدواژه‌ها


منابع
1.      امینی، س. (۱۳۹۷). الگوی ارزشیابی خط مشی براساس آموزه‌های نهج البلاغه. فصلنامه علمی مدیریت اسلامی، ۷(۱۴)، ۲۵-۴۹.
2.      بختیاری, ن. ص. (1391). امام رضا ع ( و) فرقه واقفیه. پژوهش‌های تاریخی, 79-98.
3.      جباری، محمد. (1382). سازمان وکالت و نقش آن در عصر ائمه (ع). قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
4.      جعفری، م. (1386). بررسی تأثیرات تاریخی و اجتماعی امامان شیعه. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
5.      جعفریان, ر. (1369). حیات فکری و سیاسی امامان شیعه (علیهم‌السلام). تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
6.      جعفریان، رسول. (1391). از پیدایش اسلام تا ایران اسلامی. تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
7.      حسین، جعفر. (1385). تاریخ سیاسی غیبت امام دوازدهم (عج). تهران: امیرکبیر.
8.      حکیم, س. (1384). پیشوایان هدایت (امام جواد علیه‌السلام). مجمع جهانی اهل بیت (علیهم‌السلام).
9.      خامنه‌ای, س. (1390). انسان250ساله. تهران: موسسه ایمان جهادی.
10.   دانایی‌فرد، ح. (۱۳۹۵). روش دلالت‌پژوهی در مطالعات علوم اجتماعی و انسانی. فصلنامه روش‌شناسی علوم انسانی، ۲۲(۸۶)، ۳۹-۷۱.
11.   دهقانی, ر. (1395). تحلیل و بررسی سیاست فرهنگی ابناء الرضا (امامان جواد، هادی و عسکری (ع)). ادیان، مذاهب و عرفان: فرهنگ رضوی, 7-46.
12.   رستمی، ح. (1401). حکمرانی اسلامی و نقش امامان در تقویت هویت دینی. تهران: مؤسسه پژوهشی فرهنگ اسلامی.
13.   سجادی، ا. (1398). چالش‌های هویتی و مدیریت بحران در تاریخ شیعه. تهران: مؤسسه فرهنگی اندیشه.
14.   سلیمانی، ز.، پیرمرادیان، م.، & منتظر القائم، ا. (1403). تبیین تاریخی مؤلفه‌های همگرایی از منظر امام‌جواد (علیه‌السلام). بازیابی از https://www. oormags.ir/view/fa/keyword/امام_جواد_ع
15.   شاکر, ا. (1390). سیرة سیاسی - اجتماعی امام محمد تقی علیه‌السلام در هدایت شیعیان. حصون, 36-46.
16.   شهرستانی. (548ق). الملل و النحل.
17.   شیخ‌طوسی. (385ق). کتاب الغیبه.
18.   شیخی، ف.، کریمی‌نیا، م. م.، & انصاری‌مقدم، م. (بی‌تا). واکاوی سیره سیاسی-اجتماعی امام جواد (علیه‌السلام) در هدایت شیعیان. بازیابی از https://www. oormags.ir/view/fa/keyword/امام_جواد_ع
19.   صرامی، س. (1394). درآمدی بر تقسیم و تحلیل روایات سیاسیاجتماعی امام جواد (ع). دوفصلنامه علمیترویجی سخن تاریخ، 9(22)، 95110.
20.   طباطبایی، م. (1394). مدیریت دینی و راهبردهای اجتماعی در اسلام. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
21.   طبری. (1387ق). تاریخ الامم و الملوک.
22.   طقوش, م. (1394). دولت عباسیان. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
23.   عبادی، س. (1399). پژوهشی در زمینه‌های فرهنگی و اجتماعی امام جواد(ع). تهران: انتشارات نور علم.
24.   عسکری، ح. (1391). نقش ائمه در سیاست و فرهنگ اسلامی. مشهد: انتشارات بنیاد پژوهش‌های اسلامی.
25.   عسکری، م.، & قاسمی، ن. (1397). حکمرانی اسلامی و نقش امامان شیعه در تقویت آن. پژوهشنامه علوم دینی، 8(1)، 85-100.
26.   عیاشی, م. (320ق). تفسیر عیاشی. مکتبه العلمیه الاسلامیه.
27.   القرشی, ب. ش. (1987). حیاة الإمام محمد الجواد. نجف اشرف: العتبة الکاظمیة المقدسة.
28.   کاظمی, ز. ا. (1383). فرقه زیدیه و ارتباط آن‏ها با زیدبن علی (ع). معرفت, 86.
29.   کشی, م. (1409ق). اختیار معرفه الرجال (الرجال کشی). مشهد: دانشگاه مشهد.
30.   مبلغان, م. (1386). جایگاه امامت در کلام امام هفتم.
31.   مجلسی، م. (1393). بحارالانوار، جلد مربوط به تاریخ امام جواد(ع). قم: دارالکتب الاسلامیه.
32.   موسوی، ر. (1400). تحلیل و بررسی مدیریت امامان شیعه در شرایط بحرانی. قم: انتشارات بوستان کتاب.
33.   میرحسینی، ف. (1397). تاریخ فرهنگ شیعه و نقش امامان در ترویج معارف. قم: انتشارات پژوهشگاه علوم اسلامی.
34.   نصر، س. (1395). تاریخ اسلام و رهبری ائمه. لندن: انتشارات آکسفورد.
35.   نعمه, ع. (1980). الأدب فی ظل التشیع. دار التوجیه الإسلامی.
36.   نورمحمدی, ع. ا. (1396). نقش امام جواد علیه‌السلام در آماده‌سازی جامعه شیعی برای دوران غیبت. پژوهش‌های مهدوی, 131-148.
37.   هادی‌منش, ا. (1397). تحلیل سیره علمی - فرهنگی امام جواد (ع). مبلغان، فقه و اصول, 11-20.
38.   هاشمی، س. ف.، & شاهرودی، م. ر. (1393). تحلیل روش‌های مدیریتی امامان شیعه (علیهم‌السلام). فصلنامه مدیریت اسلامی، 5(2)، 123-140.
39.   الهام بادی، سیف الله؛ فضل الهی قمشی، (1400). خوانشی نو از روش شناسی مطالعات دلالت‌پژوهی، نشریه عیار پژوهش در علوم انسانی، 10(1)، 93.
1.         Al-urr al-ʿĀmilī. (1405 AH). Wasāʾil al-Shīʿa. Qumm: Muʾassasat al-Nashr al-Islāmī.
2.         Al-Islam.org. (n.d.). A short biography of Imam Muhammad ibn Ali al-Jawad (a.s.). Retrieved from https://www.al-islam.org
3.         Al-Maaref Islamic Organization. (n.d.). The political course in the Holy Imam Jawad (AS)'s life. Retrieved from Almaaref
4.         Hayes, M. (2021). Between implementation and legislation: The Shiʿi Imam Muammad al-Jawāds Khums demand letter of 220 ah/835 ce. Islamic Law and Society, 28(4), 382414. https://doi.org/10.1163/15685195-bja10014
5.         Hayes, M. (2021). Between implementation and legislation: The Shiʿi Imam Muammad al-Jawāds Khums demand letter of 220 ah/835 ce. Islamic Law and Society, 28(4), 382414. https://doi.org/10.1163/15685195-bja10014
6.         Manziyah, D. (2016). Gerakan politik Imam Muhammad Bin Ali Al-Jawad(195-220 H/811-835 M)pada masa Khalifah Al-Ma'mun.
7.         Modarressi, H. (1984). An introduction to Shiʿi law: A bibliographical study. London: Ithaca Press.
8.         Modarressi, H. (1984). An introduction to Shiʿi law: A bibliographical study. London: Ithaca Press.
Newman, A. J. (1992). The nature of the Akhbārī/Uṣūlī dispute in late afawid Iran, part 2: The conflict reassessed. Bulletin of the School of Oriental and African Studies