مفهوم حکمت سیاسی متعالیه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار علوم سیاسی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران

چکیده
درباره حکمت در فلسفه و اندیشه اسلامی اگرچه مطالبی گفته و نوشته شده است اما همچنان نیازمند تدوین مقالاتی است که بتواند بر اساس رویکردهای جدید مانند فلسفه سیاسی، این دانش‌واژه را تبیین نماید. در این مقاله بیشتر بر آن هستیم که به تبیین حکمت عملی و سیاسی در آثار ملاصدرا و حکمای حکمت متعالیه بپردازیم اما طبیعی است که تبیین آن بدون اشاره به خود مفهوم حکمت ممکن نیست. از این رو برای ارائه نگاهی جامع به مفهوم حکمت نیز باید اشاراتی داشته باشیم و سپس به بیان مراد خود از حکمت سیاسی در نگاه ملاصدرا بپردازیم. حکمت اگرچه در ادبیات فلسفه اسلامی بسیار به کار رفته است اما درباره آن واکاوی مفهومی مناسبی صورت نگرفته است. این در حالی است که در آثار منتشره در غرب این مفهوم از زوایا و منظرهای مختلفی مانند دین، فلسفه، تاریخ فلسفه، اخلاق و روان شناسی مورد بحث و گفتگو و بررسی قرار گرفته است. بنابراین لازم است در ادبیات و اندیشه اسلامی و به ویژه فلسفه اسلامی نیز به این بحث به نحو مبسوط پرداخته شود. ایدۀ اصلی در بحث این است که در نگاه ملاصدرا، حکمت باید به بتواند در تنظیم نظام معاش و نجات معاد نقش ایفا نماید و اساساً نقش اصلی حکمت در این دو خلاصه می‌شود. مباحث این مقاله در راستای تبیین چنین ایده‌ای نگارش شده است و برخی برداشت‌ها در تبیین بحث تازگی دارد.

کلیدواژه‌ها


اخوان نبوی، قاسم (1391). حکمت صدرایی و کلام شیعه، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
اصطلاحنامه فلسفه سیاسی (1396). قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
ثبوت، اکبر (1389). پیام فیلسوف، تهران: نشر علم.
جوادی آملی، عبدالله (1387). «حکمت متعالیه سیاست متعالیه دارد»، دفتر اول سیاست متعالیه از منظر حکمت متعالیه، به کوشش شریف لک­زایی، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
جوادی آملی، عبدالله (1389). عابدینی، عبدالکریم، تفسیر تسنیم، ج14، قم: اسراء.
حائری، مهدی (1384). کاوش­های عقل نظری، تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
حسنی، ابوالحسن (1389). مقدمه­ای بر حکمت سیاسی متعالیه، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
حسینی اردکانی، احمد بن احمد (1375). مرآت الاکوان: تحریر شرح هدایه ملاصدرا شیرازى، با تصحیح عبدالله نورانی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
حسینی، مالک (ترجمه و تألیف) (1388). حکمت: چند رویکرد به یک مفهوم، تهران: نشر قومس.
سجادی، سید جعفر (1373). فرهنگ معارف اسلامى، ج‏2، تهران: نشر کومش.
سجادی، سید جعفر (1379). فرهنگ اصطلاحات فلسفى ملاصدرا، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات.
شهرزوری، محمد بن محمود (1385). رسائل الشجرة الالهیة فى علوم الحقایق الربانیة، به تصحیح نجفقلی حبیبی، جلد 1، تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1378). الحکمۀ المتعالیه فی اسفار العقلیۀ الاربعۀ، ترجمه محمد خواجوی، سفر سوم، ج 1، تهران: مولی.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1364). المظاهر الالهیه فی اسرار العلوم الکمالیه، ترجمه و تعلیق سیدحمید طبیبیان، تهران: امیرکبیر.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1377). رساله سه اصل، به تصحیح سید حسین نصر، چاپ سوم، تهران: روزنه.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1387). المبدأ و المعاد، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
لک­زایی، شریف (1393). «چیستی فلسفه سیاسی متعالیه»، فصلنامه حکمت اسلامی، دوره 1، شماره 3، زمستان.
لک­زایی، شریف (1396). فلسفه سیاسی صدرالمتألهین، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، چاپ دوم.
لک­زایی، شریف (در حال انتشار). حکمت سیاسی متعالیه، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
لک­زایی، نجف (1381). اندیشه سیاسی صدرالمتألهین، قم: بوستان کتاب.
مطهری، مرتضی (1389). یادداشت­های استاد مطهری، جلد 8، تهران: چاپ سوم.
نرم افزار سها (سپهر هنر و اندیشه).
همپتن، جین (1381). فلسفه سیاسی، ترجمه خشایار دیهیمی، تهران: نی.