مقایسه نظریه علم دینی آیت الله مصباح یزدی، آیت الله جوادی آملی و دکتر گلشنی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم اجتماعی اسلامی دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 کارشناس ارشد دانش اجتماعی مسلمین دانشگاه تهران، تهران، ایران.

چکیده
علم دینی منظومه معرفتی درباره جهان واقع است. تحقیق در مبانی فلسفی علم و مبانی دین‌شناختی نخستین گام به سوی سامان علم دینی است. پیدایش اصطلاح علم دینی در جامعه علمی کشور به محور برخی مجادلات مبدل گشته است، به گونه‌ای که در میان موافقان و مخالفان با تقریرهای متنوعی مواجهیم. توجه به میزان گستردگی نزاع موجود، نمایانگر این امر است که تنها بیان پذیرش و یا عدم پذیرش علم دینی از جانب متفکران، به سبب تقریرهای متنوع، نظریه صاحب‌نظران را به وضوح ترسیم نخواهد کرد. بازخوانی مکرر دیدگاه‌ها به تنقیح محل نزاع و استحکام تقریر می‌انجامد. از میان قائلین به امکان علم دینی، به سبب اهمیت نظریه آیت الله مصباح یزدی، آیت الله جوادی آملی و دکتر گلشنی، نظریه علم دینی ایشان مقایسه و بر همین مبنا به جایگاه عقل و وحی در نظریات هر یک از متفکرین اشاره شده است. این نوشتار در پی آن است که با مقایسه دیدگاه‌ها، گامی در راستای شفافیت مباحث علم دینی بردارد.

کلیدواژه‌ها


پارسانیا، حمید (1389). هستی و هبوط (انسان در اسلام)، قم: نشر معارف.
جوادی آملی، عبدالله (1378 الف). تفسیر موضوعی قرآن کریم، فطرت در قرآن، جلد 12، تنظیم: حجت الاسلام محمدرضا مصطفی پور، قم: مرکز نشر اسرا.
جوادی آملی، عبدالله (1378 ب). «نگاهی فراروی وحدت حوزه و دانشگاه»، مجموعه مقالات و مصاحبه های برگزیده حوزه در دانشگاه (کتاب اول)، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
جوادی آملی، عبدالله (1381 الف). سلسله بحث های فلسفه دین، فلسفه حقوق بشر، چاپ سوم، قم: مرکز نشر اسرا.
جوادی آملی، عبدالله (1381 ب). «عقل و دین»، نشریه پاسدار اسلام، شماره 247.
جوادی آملی، عبدالله (1381 ج). «عقل و دین»، نشریه پاسدار اسلام، شماره 254.
جوادی آملی، عبدالله (1381 د). تفسیر موضوعی قرآن کریم، وحی و نبوت در قرآن، جلد 3، تنظیم: حجت الاسلام علی زمانی قمشه ای، قم: مرکز نشر اسرا.
جوادی آملی، عبدالله (1382 الف). انتظار بشر از دین، چاپ دوم، تنظیم: محمدرضا مصطفی پور، قم: مرکز نشر اسرا.
جوادی آملی، عبدالله (1382 ب). تفسیر موضوعی قرآن کریم، حیات حقیقی انسان در قرآن، جلد 15، حجت الاسلام غلامعلی امین، قم: مرکز نشر اسرا.
جوادی آملی، عبدالله (1392 ب). تبیین براهین اثبات خدا تعالی شانه، چاپ هفتم، تحقیق حمید پارسانیا، قم: مرکز نشر اسرا.
جوادی آملی، عبدالله (1393). منزلت عقل در هندسه معرفت دینی، چاپ هفتم، تنظیم: حجت الاسلام احمد واعظی، قم: مرکز نشر اسرا.
جوادی آملی، عبدالله (بی تا). «علوم انسانی در صبغه اسلامی»، نشریه عیار، شماره23.
جوادی آملی، عبدالله (1392 الف). «فلسفه الهی در محال بودن علم دینی»، کتاب نقد، شماره 69، زمستان.
شریفی، احمدحسین(1393). مبانی علوم انسانی اسلامی، تهران: توسعه آفتاب.
فنایی اشکوری، محمد (1388). «جایگاه عقل و وحی در هندسه معرفت بشری، تحلیل و بررسی دیدگاه آیت الله جوادی آملی در کتاب منزلت عقل در هندسه معرفت بشری»، معرفت فلسفی، شماره چهارم، تابستان.
گلشنی، مهدی (1375). قرآن و علوم طبیعت، چاپ اول، تهران: نشر مطهر.
گلشنی، مهدی (1392). از علم سکولار تا علم دینی، چاپ ششم، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
گلشنی، مهدی (1393 الف). علم، دین و فلسفه، چاپ اول، تهران: کانون اندیشه جوان.
گلشنی، مهدی (1395). مصاحبه کننده: نازیلا اخلاقی.
گلشنی، مهدی؛ فرشته صنیعی، فرشاد (1379). «علم و جستجوی معنویت: نگرش یک مسلمان»، نامه علم و دین، بهار و تابستان، شماره 7 و 8.
گلشنی، مهدی (1391). «استاد مطهری و نقش بنیادی فلسفه در ربط علم به دین»، تماشاگه راز، زمستان، سال اول، شماره چهارم.
گلشنی، مهدی (1384). «جریان زیرزمینی ذهن 1 و 2» بازتاب اندیشه، شهریور، شماره 65.
گلشنی، مهدی (1387). آیا علم می‌تواند دین را نادیده بگیرد؟، ترجمه بتول نجفی، تهران: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
 گلشنی، مهدی؛ سبحانی، علیرضا (1393 ب). «تک جهانی یا چند جهانی از نظر برخی اندیشمندان مسلمان متقدم»، فلسفه علم، بهار و تابستان، شماره اول، سال چهارم.
گلشنی، مهدی (1389 الف). «چرا علم دینی؟»، فصلنامه اسراء، زمستان، سال سوم، شماره 6.
مصباح یزدی، محمدتقی (1389 ب). بررسی جایگاه علم دینی، سخنان علامه آیت الله مصباح، دامت برکاته، در هشتمین هم اندیشی وحدت حوزه و دانشگاه، (29/9/1389).
مصباح یزدی، محمدتقی (1389). جستارهایی در فلسفه علوم انسانی از دیدگاه حضرت علامه آیت الله مصباح یزدی، دبیرخانه همایش مبانی فلسفی، قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
مصباح یزدی، محمدتقی (1391 ج). علم دینی، جلسه چهارم، (4/3/1391) mesbahyazdi.ir
مصباح یزدی، محمدتقی (1391 الف). آموزش فلسفه، جلد اول، چاپ سیزدهم، تهران: سازمان تبلیغات اسلامی شرکت چاپ و نشر بین‏الملل.
مصباح یزدی، محمدتقی (1391 ب). نظریه سیاسی اسلام 2، چاپ ششم، تحقیق و نگارش: کریم سبحانی، قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
مصباح یزدی، محمدتقی (1393). رابطه علم و دین، قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).