انسان، قدرت و سیاست در تاریخ معاصر ایران و نقد آن براساس آرای شهید مطهری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق (ع)، قم، ایران

چکیده
درهم آمیختگی انسان،قدرت و سیاست که نام انسان شناسی سیاسی به خود می گیرد، همچنان مفهوم مبهمی در تاریخ سیاسی معاصر ایران است و آن، مسأله ای است که سئوال اصلی مقاله را که چه تصویر و شکلی از پیوند بین انسان، قدرت و سیاست در تاریخ سیاسی ایران معاصر وجود دارد؟ را ارائه می کند. دسترسی به چوگونگی و میزان این پیوند، منوط به بررسی مهم ترین نگاه های اندیشه ای غیربومی و بومی به انسان،قدرت و سیاست در تاریخ سیاسی معاصر ایران است.هدف نگارنده آن نیست که به طرح مجدد این نگاه ها بپردازد بلکه مقصود آن است بررسی مجدد آن راه را برای نیل به نتیجه و یافته اصلی مقاله حاضر هدایت می کند که عبارت است از: انسان شناسی سیاسی سوسیال-مارکسی و ناسیونال-لیبرالی بر خودآگاهی پرولتاریا-طبقاتی(محلی) و ملت باوری(ملی) استوار است اما خودآگاهی اسلامی-انقلابی دوره معاصر بر آمده از خودآگاهی خلقی تا خودآگاهی حقی در راستای پیوند انسان به آسمان امتداد می یابد و از این رو، قدرت و سیاست را به مثابه عجین شده با ذات انسان الهی، تفسیر می کند.

کلیدواژه‌ها


ابوالحمد، عبدالحمید (1370). مبانی سیاست، تهران: قدس.
امام خمینی (بی تا). حکومت اسلامی، بی جا: آزادی.
امینی، علی اکبر (1390). گفتمان ادبیات سیاسی ایران در آستانه دو انقلاب، تهران، تهران: انتشارات اطلاعات.
انصاری، منصور (1379). هانا آرنت و نقد فلسفه سیاسی، تهران: مرکز.
اوژه، مارک، کولن، پل (1388). انسان شناسی، ترجمه ناصر فکوهی، تهران: نشر نی.
آقابخشی، علی و صمیمی راد، مینو (1374). فرهنگ علوم سیاسی، تهران: مرکز اطلاعات و مدارک علمی.
بالاندیه، ژرژ (1374). انسان‌شناسی سیاسی، ترجمه فاطمه گیوه‌چیان، تهران: آران.
بشیریه، حسین، (1386). آموزش دانش سیاسی؛ مبانی علم سیاست نظری و تأسیسی، تهران: نشر نگاه معاصر.
بهارلو، محمد (1372). مجموعه‌ای از آثار صادق هدایت، تهران: طرح نو.
بهزادی «مددی»، حمید (1352). اصول روابط بین الملل و سیاست خارجی، تهران: انتشارات کتابفروشی دهخدا.
پاز، اوکتاویو (1369). یک سیاره و چهار پنج دنیا، ترجمه غلامعلی سیار، تهران: گفتار.
تاجیک، محمدرضا (1379). میشل فوکو و انقلاب اسلامی، تهران: بقعه.
تمیمی آمدی، عبدالواحد (517). غُرَرُ الحِکَم و دُرَرُ الکَلِم، مشهد: استان قدس.
توکویل، آلکسی (1396). دموکراسی در آمریکا، ترجمه بزرگ نادرزاد، تهران: فرهنگ جاوید.
تهامی نژاد، محمد، (1365). سینمای رؤیا پرداز ایران، تهران: نشر عکس معاصر.
جمال زاده، محمد علی (1345). خلقیات ما ایرانیان، تهران: کتاب فروشی فروغی.
جمشیدی، محمدحسین (1395). «بررسی و تحلیل عناصر قدرت نظامی»، فصلنامه بررسی‌های نظامی، اردیبهشت، شماره 24 و 23.
دال، رابرت (1368). تجزیه و تحلیل جدید سیاست، ترجمه حسین ظفریان، تهران: نشر مترجم.
دورژه، موریس (1349). اصول علم سیاست، ترجمه ابوالفضل قاضی، تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی.
دهخدا، علی اکبر (1377). لغت نامه دهخدا، تهران: دانشگاه تهران.
ریویر، کلود (1382). در آمدی بر انسان‌شناسی سیاسی، ترجمه ناصر فکوهی، تهران: نشر نی.
زونیس، ماروین (1370). شکست شاهانه، ترجمه عباس مخبر، تهران: طرح نو.
شایگان، داریوش (1374). زیر آسمان‌های جهان، تهران: فروزان.
شجیعی، زهرا (1383). نخبگان سیاسی ایران، ج 2، تهران: سخن.
شریعتی، علی (1356). ما و اقبال، تهران: حسینیه ارشاد.
شریعتی، علی (1359). جهت گیری طبقاتی اسلام، تهران: دفتر تدوین و تنظیم آثار.
شریعتی، علی (1370). اسلام شناسی، تهران: قلم.
صلاحی، ملک یحیی و امینی، واحد (1388). «مفهوم حقوق طبیعی و حقوق بین الملل در اندیشه سیاسی توماس هابس»، فصلنامه تحقیقات حقوق خصوصی و کیفری، دوره 5، شماره 1، تابستان.
عالم، عبدالرحمن (1386). بنیادهای علم سیاست، تهران: نشر نی.
عاملی، حشمت الله (بی تا). مبانی علم سیاست، تهران: ابن سینا.
فاضلی، نعمت الله (1388). انسان شناسی مدرن در ایران، تهران: نسل آفتاب.
فکوهی، ناصر (1385). پاره‌های انسان شناسی، تهران: نشر نی.
کوندرا، میلان (1377). ژاک و ارباش، ترجمه فروغ پوریاوری، تهران: روشنگران.
گاندی، مهاتما (1395). این است مذهب من، ترجمه باقر موسوی زنجانی، تهران: مصدق.
مجابی، جواد (1377). شناخت نامه شاملو، تهران، قطره.
مختاری، محمد (1372). انسان در شعر معاصر، تهران: توس.
مطهری، مرتضی (1368). آشنایی با علوم اسلامی، ج 2، تهران: صدرا.
مطهری، مرتضی (1370 الف). اسلام و مقتضیات زمان، ج 2، تهران: صدرا.
مطهری، مرتضی (1370 ب). فطرت، تهران: صدرا.
مطهری، مرتضی (1370 ج). بیست گفتار، تهران: صدرا.
مطهری، مرتضی (1372 الف). فلسفه اخلاق، تهران: صدرا.
مطهری، مرتضی (1372 ب). پیرامون انقلاب اسلامی، تهران: صدرا.
مطهری، مرتضی، (1373 الف). تعلیم و تربیت، تهران: صدرا.
مطهری، مرتضی، (1373 ب). انسان کامل، تهران: صدرا.
مطهری، مرتضی (بی تا). انسان در قرآن، قم: صدرا.
مک آیور، ریمون (1344). جامعه و حکومت، ترجمه ابراهیم علی کنی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
ملاصدرا (1379). اسفار اربعه، ج 8، تهران: انتشارات الحیدریه.
منوچهری، عباس (1376). «قدرت، مدرنیسم و پست‌مدرنیسم»، مجله‌ی اطلاعات اقتصادی-سیاسی، مهر و آبان، شماره 121 و 122.
موسوی، سیدرضا و جهانگیر، کیامرث (1396). «دگردوستی و سیاست: مطالعه تطبیقی بین جان رالز و شهید مطهری»، دوفصلنامه پژوهش‌های سیاست اسلامی، دوره 5، شماره 12، پاییز و زمستان.
مونتسکیو، شارل دو (1339). روح القوانین، ترجمه علی اکبر مهتدی، تهران: امیرکبیر.
مهاجرانی، سیدعطاء الله (1375). افسانه نیما، تهران: انتشارات اطلاعات.
ویتفوگل، کارل (1391). استبداد شرقی، ترجمه محسن ثلاثی، تهران: نشر ثالث.
هانتیینگتون، سموئل (1382). سامان سیاسی در جوامع دستخوش دگرگونی، ترجمه محسن ثلاثی، تهران: نشر علم.
هانری فاورو، ‌شارل (1386). انسان‌شناسی سیاسی خاستگاه‌ها مفاهیم آثار و اندیشمندان، ترجمه علی‌رضا خدامی، تهران: فصل نو.