نقش فضای مجازی در تولید هویت غیرسرزمینی و علوم انسانی غیربومی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار جغرافیای سیاسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.

2 دانشجوی دکترای مطالعات اروپا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

3 کارشناس ارشد جغرافیای سیاسی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.

4 کارشناس ارشد علوم سیاسی دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران.

چکیده
تولید دانش به مثابه‌ی فضا و ابزاری برای کسب قدرت و هژمونی، یکی از دغدغه‌های مهم حکومت-های مدرن به‌شمار می‌رود. دانش به‌ویژه در حوزه‌ی علوم انسانی با مجموعه‌ی هم‌بسته‌ای از هویت سرزمینی گره خورده است که تولید بومی آن، نشانگر تداوم هویت و فرهنگ بومی در یک جغرافیا و تاریخ مشخص است. از این رو، مسئله‌ی تولید دانش بومی به‌گونه‌ای که بر تاریخ و هویت‌های سرزمینی واحد سیاسی-فضایی ایران متکی باشد و قدرت مقاومت در برابر امواج دانش‌های «دیگر» و «غربی» را به‌دست آورد، به یکی از سیاست‌ها و دغدغه‌های کنشگران سیاسی در کشور تبدیل شده است. در این راستا، پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی در پی پاسخ به این پرسش بنیادی است که اصولاً نقش فضای مجازی در به وجود آمدن و نیز تداوم وضعیت فعلی علوم انسانی در ایران چگونه ارزیابی می‌شود؟ نتایج نشان می‌دهد که شکل‌گیری هویت‌های سیال و متنوع و غیربومی در عصر حاضر از طریق فضای مجازی انجام می‌گیرد و با توجه به اینکه مبانی، فلسفه و زمینه‌ی تولید و همچنین پیام‌ها و محتویات فضاهای مجازی عمدتاً غربی هستند، از این رو برای انتقال مفاهیم موجود در فرهنگ‌ معناگرا و بومی سرزمین ایران متناسب نیست. سلطه‌ی فضای مجازی با گفتمان غرب‌گرا، ظرفیت‌های هویت اسلامی و سرزمینی برای تولید نظریه و علوم انسانی بومی در چارچوب تاریخ و جغرافیای ایران را تضعیف کرده است.

کلیدواژه‌ها


اخوان کاظمی، بهرام­ (1384). «راهکارهایی برای اسلامی شدن دانشگاه­ها»، مجله دانشگاه اسلامی شماره­ی 18 و 19.
افتخاری و نصری (1383). روش و نظریه در امنیت پژوهی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی، چاپ اول.
بهداروند، محمد مهدی (1383). «تحقق جنبش نرم افزاری با رویکرد به مساله­ی وحدت حوزه و دانشگاه»، دو ماهنامه رواق اندیشه، شماره 36.
پور زکی، گیتی (1381). «پدیده­ی چند فرهنگی چالش میان لیبرال­ها و جامعه گرایان»، ماهنامه کتاب ماه علوم اجتماعی، شماره 61 و 62.
تاجیک، محمدرضا (1387). «رسانه و بحران در عصر فرا واقعیت(با تاکید بر بحران هویت)»، فصلنامه پژوهش­های ارتباطی(15)56.
حاجی حیدری، حامد (1384). «چشم انداز کلی به «اجتماع گرایی»»، فصلنامه راهبرد، شماره 35.
خورسندی طاسکوه، علی ­(1385). علوم انسانی در ایران و راه­های ارتقای آن، تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
رفعت­جاه، مریم (1382). «هویت انسانی زن در چالش آرایش و مد»، فصلنامه شورای فرهنگی اجتماعی زنان، سال دهم شماره 38.
رضایت، علیرضا (1385). «دین آنلاین چالش یا فرصت؟»، فصلنامه اخبار ادیان، خرداد و تیر، شماره 19.
ساروخانی، محمدباقر و رضایی قادری، خدیجه (1391)، اینترنت و هویت ملی در میان کاربران، فصلنامه فرهنگ ارتباطات، سال دوم، شماره پنجم.
صبوری خسروشاهی، حبیب و آذرگون، نسرین (1392)، «فضای مجازی و هویت جهانی(مورد مطالعه: دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی)»، فصلنامه مطالعات راهبردی جهانی شدن، دوره 4، شماره 10.
عطارزاده، مجتبی (1384). «ناکارآمدی دانشگاه در روند پیشرفت علمی و فرهنگی کشور»، فصلنامه دانشگاه اسلامی، شماره 25 و 26.
غرویان، محسن (1389). «استخراج مبانی علوم انسانی از قرآن»، روزنامه خراسان، صفحه اندیشه.
فاضلی، محمد (1381). «آسیب شناسی نظام علمی ایران»، کتاب ماه علوم اجتماعی ایران، شماره 58 و 59.
کاردان، علی محمد ­(1385). علوم رفتاری و قلمرو آن در ایران؛ به اهتمام علی خورسندی طاسکوه، تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
کاشانی، مجید (1384). تحلیل راهکارهای مصوب آموزش عالی برای تحقق فضای اسلامی دانشگاه ها، تهران: فصلنامه دانشگاه اسلامی، شماره 25 و 26.
کهریزی، مهوش (1384). «تحلیل برخی از عوامل موثر بر اسلامی کردن دانشگاه­ها از دیدگاه دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه»، فصلنامه دانشگاه اسلامی، شماره­ 25 و 26.
-­گزیده­ی اندیشه­های سندل، مک اینتایر، تیلور و والزر­ (1385). جمعی از مترجمان، تهران: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
موسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی­(1385-1384)‌. آمار آموزش عالی ایران، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری.
موسوی مقدم، سید رحمت‌الله (1384). «بررسی ضرورت، هویت، مؤلفه‌ها و استراتژی دانشگاه اسلامی در نگاه رهبران انقلاب اسلامی»، فصلنامه دانشگاه اسلامی، شماره 27.
موسوی، سید محمد علی؛ محمد خانی، نجمه و خوارزمی، زهره (1388). «مصرف گرایی در آمریکا در بستر فضای مجازی: کارت های اعتباری و نظام اطلاع رسانی»، مجله جهانی رسانه - نسخه فارسی، شماره 7. 
نورمحمدی، مرتضی(1392). «تاثیر فضای مجازی بر هویت»، دو هفته نامه تراز، شماره 8 .
مهرآرا، اسدالله (1387). «اخلاق کارآفرینی ضرورتی برای توسعه کارآفرینی در آموزش عالی»، ماهنامه کار و جامعه، شماره 98 و 99.
میر محمدی، داود و ساروخانی، باقر (1391). «فضای مجازی و تحولات هویت ملی در ایران مطالعه موردی شهر تهران»، فصلنامه مطالعات ملی، شماره 52.
Bender, J. And Dilipmoojee (2008). Communitarian Versus Universalic Norms. Quarterly journal of political science.
Bachvarova and Moore (2006). Liberalism, communitarianism and the politic of identity. New York University, Toronto.
Deaux. K (2001). Social identity. City university of New York. P9.
Lenard, P. T (2004). Communitarianism and communitarian critiques of liberalism. Political philosophy lectur 8.
Moller, Bjorn (2000). National, Societal and Human Security Discussion – case study of the Israel – Palestine conflict.
www.shmotoun.ihcs.ac.ir