فصلنامه علمی سیاست پژوهی تحول در علوم انسانی

رابطه عدالت اجتماعی با مبانی حقوقی اسلام و حکومت مطلوب؛ بر مبنای دیدگاه شهید مطهّری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

زهرا فیاض بخش 1
علی مطهّری 2
علی لاریجانی 3

1 کارشناسی ارشد فلسفه و کلام اسلامی دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دانشیار، عضو هیأت علمی گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 دانشیار، عضو هیأت علمی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده
عدالت اجتماعی، از جمله مقولاتی است که همواره با تفکّرات اصیل بشر همراه بوده و با وجود همه اختلاف آراء در این بحث، غالباً از ارزش معنوی برخوردار بوده‌است. دیدگاه شهید مطهّری در مسأله عدالت، مبتنی بر نظریه فطرت ایشان است که هم در حوزه حقوق و فقه و هم در بحث فلسفه سیاست تاثیرگذار است. طبق این دیدگاه، دستورهای اسلام تابع حسن و قبح واقعی بوده و حق و عدالت واقعیت دارند، لذا می توان مبانی حقوقی اسلامی را به دست آورد. دو امر باعث ایجاد علاقه بین حق و ذی حق است: علّیت غایی (که باعث ایجاد حقّ بالقوه شده و ریشه حقوق طبیعی مساوی بین افراد است) و علّیت فاعلی (که باعث ایجاد حقّ بالفعل شده و ریشه حقوق اکتسابی متفاوت در افراد است). ابتناء عدالت اجتماعی بر فطرت، زمینه طرح مقولاتی نظیر عدالت جهانی و عدالت بین نسلی را نیز فراهم کرده‌است. از نکات ارزشمند نظریه عدالت فطری در میان آراء متکثّر فلاسفه، نظم معقولی است که به اندیشه مدینه فاضله می‌دهد و نقطه کانونی آن، پیشرفت جامعه از دو جنبه مادّی و معنوی، و بسترسازی تحقّق استعدادهای فطری فرد و جامعه است که این امر با فراهم کردن زمینه مسابقه و امکانات عادلانه برای رقابت آزادانه افراد در جهت بروز استعدادهای ذاتی‌شان محقّق می‌گردد. در این مقاله، نظریه عدالت مبتنی بر فطرت مورد واکاوی قرار گرفته‌است.

کلیدواژه‌ها

عدالت اجتماعی
فطرت
حقوق طبیعی و اکتسابی
حکومت مطلوب
شهید مطهّری

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما