طراحی مدل آموزش رهبران تحول گرا برای شرکت های دانش بنیان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجو دکتری، گروه مدیریت ، دانشکده مدیریت ، واحد بین المللی کیش، دانشگاه آزاد اسلامی ،هرمزگان ، ایران.

2 دانشیار گروه مدیریت دولتی ، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران ،ایران

3 استادیار گروه مدیریت دولتی، گروه مدیریت، دانشکده مدیریت، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

4 استادیار گروه مدیریت بازرگانی ،واحدشهر قدس، دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران ، ایران

چکیده
در عصر اقتصاد دانش‌بنیان، موفقیت سازمان‌ها به کیفیت رهبری وابسته است و شرکت‌های دانش‌بنیان به عنوان موتورهای نوآوری، نیازمند رهبرانی تحول‌آفرین، الهام‌بخش و سازگار با تغییرات سریع هستند. با وجود این نیاز، مدل‌های جامع و بومی‌شده برای آموزش چنین رهبرانی کمتر دیده می‌شود؛ از این رو پژوهش حاضر با هدف طراحی و اعتباریابی مدلی جامع برای آموزش رهبران تحول‌گرا در شرکت‌های دانش‌بنیان انجام شد. این پژوهش با رویکرد آمیخته اکتشافی متوالی (کیفی‑کمی) اجرا گردید. در مرحله کیفی، با ۱۵ خبره (اساتید و مدیران اجرایی) مصاحبه نیمه‌ساختاریافته صورت گرفت و داده‌ها با تحلیل مضمون و نرم‌افزار MAXQDA2020 تحلیل شد. در مرحله کمی، مدل حاصل از طریق پرسشنامه محقق‌ساخته در میان ۲۲۵ نفر از کارکنان شرکت‌های دانش‌بنیان آزمون گردید و داده‌ها با مدل‌سازی معادلات ساختاری و SmartPLS تحلیل شد. یافته‌های کیفی به شناسایی ۶۰ مضمون پایه، ۲۰ مضمون سازمان‌دهنده و ۸ مضمون فراگیر انجامید که مدل نهایی در ۵ بعد اصلی (دیدگاه تحول‌گرا، توسعه مهارت‌های بین فردی، ارزش‌های اخلاقی، توسعه ذهنیت استراتژیک و رهبری فناورانه، رهبری جسورانه و استراتژیک) شکل گرفت. نتایج کمی نشان داد همه ابعاد از روایی و پایایی مطلوب برخوردارند (AVE>0.5، CR>0.7، آلفای کرونباخ>0.7). بالاترین تأثیر مربوط به بعد «ذهنیت استراتژیک و رهبری فناورانه» (β=0.694) و «رهبری جسورانه و استراتژیک» (β=0.650) بود. شاخص برازش کلی مدل (GOF=0.259) حاکی از برازش متوسط تا قابل قبول است. در نتیجه، این مدل می‌تواند به عنوان چارچوبی نظری و عملی برای طراحی برنامه‌های آموزشی رهبران در شرکت‌های دانش‌بنیان مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

·        باقری، م.، علیزاده، س.، و کریمی، ر. (۱۴۰۰). بررسی ابعاد رهبری تحول‌گرا در سازمان‌های دانش‌بنیان. فصلنامه مدیریت منابع انسانی، ۱۳(۲)، ۱۱۲-۱۳۵.
·     جعفری، ا.، احمدی، ز.، و محمدی، ر. (۱۴۰۰). عوامل مؤثر بر موفقیت فرآیند آموزش در سازمان‌های دانش‌محور. فصلنامه توسعه سازمانی، ۱۸(۳)، ۱۳۰-۱۵۸.
·        خدابخشی هفشجانی، نسرین و درخشان، رستم. (۱۴۰۲). رابطه جامعه‌پذیری سازمانی با تعهد سازمانی با نقش متغیر مداخله‌گر مسئولیت اجتماعی (مورد مطالعه: سازمان‌های دولتی شهرستان خلخال). نشریه مطالعات رهبری فرهنگی، ۵(۱)، ۷۴-۹۷.
·        خدابخشی هفشجانی، نسرین. (۱۳۹۹). عوامل مؤثر بر ایجاد انگیزه و خلاقیت در معلمان جهت استفاده از روش‌های آموزشی نوین در مدارس. نشریه مطالعات رهبری فرهنگی، سال دوم، شماره ۳ (پیاپی ۴)، ۱-۲۳.
·        خدابخشی هفشجانی، نسرین. (۱۴۰۰). عوامل مؤثر بر ایجاد انگیزه و خلاقیت در معلمان جهت استفاده از روش‌های آموزشی نوین در مدارس. نشریه رهبری آموزشی کاربردی، دوره ۲، شماره ۱ (پیاپی ۵)، ۲۵-۳۴.
·        دامغانیان، حسین و حاج‌کاظمی، محبوبه. (۱۳۹۳). اثر رهبری تحول‌آفرین بر بیگانگی از کار. فصلنامه علمی-پژوهشی پژوهشنامه بیمه، ۲۹(۲)، ۸۹-۱۱۲.
·        رحمتی، م.، و موسوی، س. (۱۴۰۰). بررسی مؤلفه‌های رهبری تحول‌گرا در سازمان‌های دانش‌محورمجله مدیریت و توسعه سازمانی، ۱۵(۳)، ۸۹-۱۰۶.
·        سمیعی زفرقندی، مرتضی. (۱۳۹۳). ارائه مدلی مناسب برای اجرای دوره‌های آموزش نیروی انسانی. فصلنامه تعلیم و تربیت، ۳۰(۱)، ۱۳۵-۱۵۳.
·        شعبانی‌نژاد، ح.، علیاری، ا.، و گرجی حسن، ا. (۱۳۹۵). رابطه رهبری تحول‌گرا و عملکرد شغلی کارکنان در بیمارستان فارابی. فصلنامه مدیریت سلامت، ۱۹(۶۵)، 25-35.
·        طوطیان اصفهانی، صدیقه. (۱۳۹۷). طراحی و تبیین مدل ساختاری تأثیر توانمندسازی رهبری بر ظرفیت جذب. مطالعات رفتاری در مدیریت، سال نهم، پاییز و زمستان ۱۳۹۷، شماره ۱۸.
·        غفاری، م.، قربان‌قلعۀ جو، ر.، و سردار، س. (۱۴۰۰). بررسی رابطه بین رهبری خدمتگزار و تعهد سازمانی کارکنان در شهرداری منطقة یک تهران. مطالعات مدیریت و حسابداری، ۷(۱)، ۲۹۵۲.
·        فضلی، ف.، منوریان، ع.، و جبارزاده، ی. (۱۴۰۳). طراحی الگوی رهبری تحول‌گرا در عصر دیجیتال: مورد مطالعه سازمان‌های بیمه‌گر. بیمه سلامت ایران، ۷(۴)، ۲۵۵۲۶۴.
·        محمدی، نازیلا؛ معمارزاده طهران، غلامرضا و طوطیان اصفهانی، صدیقه. (۱۴۰۲). طراحی مدل اجرای خط‌مشی‌های فناوری اطلاعات برنامه ششم توسعه با رویکرد شبکه عصبی. فرآیند مدیریت و توسعه، ۳۶(۲)، ۳۱-۶۰.
·        موسوی، س.، و رضایی، م. (۱۴۰۱). روش‌های نوین آموزش کارکنان در سازمان‌های پیشرو. مجله مدیریت منابع انسانی، ۹(۴)، ۱۱-۳۴.
·        مهرمحمدی، م. (۱۴۰۰). مبانی نظری آموزش و پرورش در قرن بیست و یکم. انتشارات سمت.
·        نصیری موصلو، م.، و طبرسا، غ. (۱۴۰۴). ارائه الگوی رهبری اثربخش در سازمان‌های دیجیتال‌محور مبتنی بر رویکرد پایدار. مدیریت منابع انسانی پایدار، ۷(۱۲)، ۲۹۵۳۳۴.
·        نوروزی، د.، رضایی، ع.، و کریمی، س. (۱۴۰۰). طراحی دوره‌های آموزشی اثربخش برای مدیران سازمان‌های دانش‌بنیان. فصلنامه مطالعات آموزش و یادگیری، ۱۳(۲)، ۴۵-۷۲.
·        ونتلینگ، ت. (۱۳۷۶). برنامه‌ریزی برای آموزش اثربخش (م. چیذری، مترجم). دانشگاه تربیت مدرس
·        ویسه، ص. م.، و عباس‌پور، ح. (۱۳۹۷). تأثیر رهبری اصیل بر خودکارآمدی کارکنان با تأکید بر نقش فرهنگ سازمانی (مورد مطالعه: کارکنان دانشگاه ایلام). فصلنامه علمی فرهنگ ایلام، ۱۹(۶۰-۶۱)، ۱۰۲۱۲۹.
·        Afsar, B., & Umrani, W. A. (2019). Transformational leadership and innovative work behavior: The role of motivation to learn, task complexity and innovation climate. European Journal of Innovation Management, 22(3), 402–428.
·        Agazu, B. G., Kero, C. A., & Debela, K. L. (2023). Transformational leadership and firm performance: A systematic literature review. Journal of Innovation and Entrepreneurship, 14(1), 29.
·        Amankwaa, A., Seet, P.-S., & Susomrith, P. (2022). Tackling hotel employees' turnover: A moderated-mediation analysis of transformational leadership, organisational embeddedness, and community embeddedness. Journal of Hospitality and Tourism Management.
·        Attride-Stirling, J. (2001). Thematic networks: An analytic tool for qualitative research. Qualitative Research, 1(3), 385-405.
·        Avolio, B. J., & Bass, B. M. (1988). Transformational leadership, charisma, and beyond. In J. G. Hunt, B. R. Baliga, H. P. Dachler, & C. A. Schriesheim (Eds.), Emerging leadership vistas (pp. 29–47). Lexington Books.
·        Bass, B. M. (1985). Leadership and performance beyond expectations. Free Press.
·        Bass, B. M. (1996). A new paradigm of leadership: An inquiry into transformational leadership. U.S. Army Research Institute.
·        Bass, B. M., & Avolio, B. J. (Eds.). (1994). Improving organizational effectiveness through transformational leadership. Sage Publications. 
·        Bass, B. M., & Riggio, R. E. (2006). Transformational leadership (2nd ed.). Lawrence Erlbaum Associates.
·        Boamah, S. A., Spence Laschinger, H. K., Wong, C., & Clarke, S. (2018). Effect of transformational leadership on job satisfaction and patient safety outcomes. Nursing Outlook, 66(2), 180–189.
·        Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101.
·        Brown, M. E., & Treviño, L. K. (2006). Ethical leadership: A review and future directions. The Leadership Quarterly, *17*(6), 595–616.
·        Bull, I., Martinez, E., & Matute, J. (2019). Transformational leadership and employee performance: The role of identification, engagement and proactive personality. International Journal of Hospitality Management, *77*, 64–75.
·        Burns, J. M. (1978). Leadership. Harper & Row.
·        Chin, W. W. (1998). The partial least squares approach to structural equation modeling. In G. A. Marcoulides (Ed.), Modern methods for business research (pp. 295-336). Lawrence Erlbaum Associates.
·        Eliyana, A., Ma’arif, S., & Muzakki. (2019). Job satisfaction and organizational commitment effect in the transformational leadership towards employee performance. European Research on Management and Business Economics, *25*(3), 144–150.
·        Gao, R., & Murphy, W. H. (2020). Transformational leadership effects on salespeople's attitudes, striving, and performance. Journal of Business Research.
·        Ince, F. (2022). Transformational leadership in a diverse and inclusive organizational culture. In Leadership and sustainability (pp. 639-660). IGI Global. DOI: 10.4018/978-1-6684-3550-2.ch029
·        Islam, M. N., Furuoka, F., & Idris, A. (2021). Employee engagement and organizational change initiatives: Does transformational leadership, valence, and trust make a difference?. Global Business and Organizational Excellence.
·        Nonaka, I., & Takeuchi, H. (2021). Maturity and level of knowledge management in the company: an application of Nonaka and Takeuchi model and Fuzzy Logic. Revista de Administração Contemporânea.
·        Odumeru, J. A., & Ogbonna, I. G. (2013). Transformational vs. transactional leadership theories: Evidence in literature. International Review of Management and Business Research, *2*(2), 335–361.
·        OECD. (2023). Digitalisation and productivity: A cross-country exploration. OECD Publishing.
·        Oshagbemi, T. (2004). Age influences on the leadership styles and behaviour of managers. Employee Relations, *26*(1), 14–29.
·        Paine, N. (2018). Workplace Learning: How to Build a Culture of Continuous Employee Development. Kogan Page Publishers.
·        Rezaei, S., & Rostamzadeh, R. (2024). The role of knowledge management capability among the transformational leadership and radical innovation, case of municipality. International Journal of Knowledge-Based Development, 14(4), 364-386.
·        Scuotto, V., Nespoli, C., Tran, P. T., & Cappiello, G. (2022). An alternative way to predict knowledge hiding: The lens of transformational leadership. Journal of Business Research, 140, 76–84.
·        Stogdill, R. M. (1974). Handbook of leadership: A survey of theory and research. Free Press.
·        Tenenhaus, M., Vinzi, V. E., Chatelin, Y. M., & Lauro, C. (2004). PLS path modeling. Computational Statistics & Data Analysis, 48(1), 159-205.
·        Wang, M., Luu, T. T., & Qian, D. X. (2021). Linking transformational leadership to team service innovation in the hospitality industry: A team-level mediation and moderation investigation. Journal of Hospitality and Tourism Management, 49, 558–569.
·        Wang, Z., Li, C., & Li, X. (2017). Resilience, leadership and work engagement: The mediating role of positive affect. Social Indicators Research, 132(2), 699–708. 
·        Warrilow, S. (2012). Transformational leadership theory: 4 key components in leading change & managing change. EzineArticles. Retrieved from http://EzineArticles.com/?expert=Stephen_Warrilow
·        Yukl, G. (2004). Flexible leadership: Creating value by balancing multiple challenges and choices. Pfeiffer.