الگوی مدیریت اطلاع رسانی در نظام آموزش عالی ایران: یک مطالعه کیفی مبتنی بر دیدگاه خبرگان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجو دکتری، گروه مدیریت امور فرهنگی و مدیریت رسانه‌ای، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران

2 دانشیار،گروه مدیریت امور فرهنگی و مدیریت رسانه‌ای، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

3 دانشیار، گروه مدیریت رسانه و ارتباطات کسب و کار، دانشکده مدیریت کسب و کار، دانشکدگان مدیریت دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده
نظام آموزش عالی ایران با چالش‌های جدی در حوزه روابط عمومی دانشگاهی روبه‌روست که نهاد علم را در برابر بحران‌های رسانه‌ای و جنگ شناختی آسیب‌پذیر ساخته است. هدف این پژوهش، طراحی الگوی بومی حکمرانی اطلاع‌رسانی در نظام آموزش عالی و تبیین مسیر گذار به وضعیت مطلوب است. این مطالعه کیفی با رویکرد نظریه‌پردازی داده‌بنیاد انجام شد. داده‌ها از طریق ۲۲ مصاحبه نیمه‌ساخت‌یافته با خبرگان آموزش عالی و رسانه گردآوری و طی سه مرحله کدگذاری تحلیل گردید.
یافته‌ها الگویی سه‌لایه‌ای در چهار بُعد ارائه می‌دهد. لایه "وضع موجود" نشانگر روابط عمومی حاشیه‌ای، سامانه‌های جزیره‌ای، محتوای یک‌سویه و انسداد چرخه‌های بازخورد است. لایه "وضعیت مطلوب" افقی از حکمرانی رسانه‌ای، تحلیل هوشمند افکار عمومی، مرجعیت‌سازی فکت‌محور و سرمایه اجتماعی مقاوم را ترسیم می‌کند. در نهایت، لایه "وضعیت گذار" جهت رسیدن به این افق، چهار راهبرد شامل چابک‌سازی ساختار، استقرار سامانه‌های رصد داده‌بنیاد، تدوین پیوست‌های ارتباطی و گسترش شفافیت نهادی را پیشنهاد می‌دهد. نتایج نشان می‌دهد خروج از انفعال فعلی مستلزم ارتقای جایگاه روابط عمومی‌ها به سطح تصمیم‌سازی استراتژیک است.

کلیدواژه‌ها


احمدی، ا. (۱۳۹۵). نظام جامع اطلاع رسانی سازمان بسیج مستضعفین از دیدگاه متخصصان، سرآمدان و مدیران اطلاع رسانی بسیج [رساله دکتری]. دانشگاه علامه طباطبائی، دانشکده علوم ارتباطات.
باقری، ا.، و کریم‌اف، م. (۱۳۹۲). تحلیلی نقادانه از روند تاریخی آموزش عالی در ایران. جامعه‌پژوهی فرهنگی، ۴(۱)، ۲۳۵۷.
باقری، م. ر. (۱۴۰۰). کاربردهای شبکه های اجتماعی در روابط عمومی. جامعه‌شناسی ارتباطات، ۴(۱)، ۴۵۵۴.
بروجردی‌علوی، م.، زرین‌کفش، ل.، و مظفری، ا. (۱۳۹۷). الگوی موجود و مطلوب ساختار تشکیلاتی روابط عمومی دانشگاهها ی دولتی (بررسی دیدگاه مدیران روابط عمومی). مطالعات رسانه‌ای، ۱۳(۳)، ۱۰۹۱۲۲.
بروجردی‌علوی، م.، فرقانی، م. م.، و رنجبر، م. (۱۳۹۵). الگوی شایستگی مدیران روابط عمومی با بهره‌مندی از رویکردهای نظری علم مدیریت و ارتباطات. مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، ۳۳(۹)، ۱۲۹۱۴۶.
تقی‌پور، ف.، و زمانی، ه. (۱۳۹۹). استاندارد روابط عمومی ایران. جامعه‌شناسی ارتباطات، ۱(۱)، ۹۳۱۱۲.
دانائی‌فرد، ح.، الوانی، س. م.، و آذر، ع. (۱۳۹۱). روش‌شناسی پژوهش کیفی در مدیریت: رویکردی جامع. صفار.
دلاور، ع. (۱۳۸۰). روش تحقیق در روان‌شناسی و علوم تربیتی. ویرایش.
قاضی‌طباطبایی، م. (۱۳۹۰). اعتبار در پژوهش کیفی: مفاهیم و راهبردها. پژوهشهای آموزشی و تربیتی، ۲(۱)، ۹۲۸.
قدیری، ا.، رضوی الهاشم، ب. (1389). کارکردهای روابط عمومی کارآمد در دانشگاهها. مدت، (74)، 5459.
مارشال، ک.، و راسمن، گ. ب. (۱۳۷۷). روش تحقیق کیفی (ترجمه ع. پارسائیان و س. م. اعرابی). دفتر پژوهشهای فرهنگی.
متین‌سیرت، ا.، و مهدی‌پور، و. (۱۴۰۱). مدیریت بحران در روابط عمومی. جامعه‌شناسی ارتباطات، ۸(۲)، ۷۳۸۴.
محمدرضا‌فردی، ع. م.، و همکاران. (۱۴۰۱). طراحی الگوی اطلاع رسانی قانون‌گذاری در دولت الکترونیک. مطالعات بین‌رشته‌ای در دانش راهبردی، ۱۲(۴۷)، ۷۴۰.
مرادی، ف. (۱۴۰۰). بررسی تأثیر شبکه های اجتماعی در روابط عمومی (مطالعه موردی: شهرداری بابل). جامعه‌شناسی ارتباطات، ۴(۱)، ۲۵۴۴.
مسعودی، ا. ع.، و اسلامی‌فرد، غ. ح. (۱۴۰۰). ارائه الگوی همگرایی شبکه های اجتماعی و خبرگزاری‌ها در چرخه اطلاع رسانی. مطالعات فرهنگ ارتباطات، ۲۲(۵۵)، ۱۲۳۱۵۲.
مهرابی، م. ر. (۱۴۰۱). راهبردهای ارتقای توانمندی روابط عمومی‌ها در رویارویی با دگرگونیهای امروز. جامعه‌شناسی ارتباطات، (۷)، ۳۶.
موسوی، س. م. (۱۳۹۹). رسانه و چشم‌انداز آینده روابط عمومی؛ ظهور روابط عمومی نسل سوم. مطالعات هنر و رسانه، ۳(۲)، ۱۴۳۱۶۶.
موسویان، س. م.، نیری، ش.، شجاعیان، ک.، و یوسفی، م. (۱۳۹۷). آینده‌پژوهی رسانه های دیجیتال نسل آتی با هدف سیاست‌گذاری. پشتیبان.
نادری، م.، شاه‌منصوری، ب.، و دادگران، س. م. (۱۳۹۹). نقش روابط عمومی کارآمد در دانشکده علوم توانبخشی. جامعه‌شناسی ارتباطات، ۱(۱)، ۵۲۶.
نریمانی، ر. (۱۳۹۶). تدوین مدل مطلوب روابط عمومی نهادهای انقلاب اسلامی [رساله دکتری]. دانشگاه علامه طباطبائی.
ولی‌محمدی، ز. (۱۳۹۴). بررسی جایگاه روابط عمومی الکترونیک در تقویت و بالا بردن سرمایه اجتماعی کارکنان در دانشگاه علوم پزشکی ایران [پایان‌نامه کارشناسی ارشد]. دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی.
Almudallal, H., & Bakri, A. (2017). Strategic communication in universities: A framework for information management. Higher Education Policy, 30(3), 225243.
Castells, M. (2009). Communication power. Oxford University Press.
Coombs, W. T. (2007). Ongoing crisis communication: Planning, managing, and responding (2nd ed.). Sage.
Flick, U. (2009). An introduction to qualitative research (4th ed.). Sage.
Grunig, J. E. (1992). Excellence in public relations and communication management. Lawrence Erlbaum.
Kaplan, A. M., & Haenlein, M. (2010). Users of the world, unite: The challenges and opportunities of social media. Business Horizons, 53(1), 5968.
Kaverina, I. (2003). Public relations models in the context of education. Public Relations Review, 29(1), 2235.
Kaverina, I., & Almudallal, H. (2017). Strategic communication in universities: A framework for information management. Higher Education Journal, 35(2), 3445
احمدی، ا. (۱۳۹۵). نظام جامع اطلاع رسانی سازمان بسیج مستضعفین از دیدگاه متخصصان، سرآمدان و مدیران اطلاع رسانی بسیج [رساله دکتری]. دانشگاه علامه طباطبائی، دانشکده علوم ارتباطات.
باقری، ا.، و کریم‌اف، م. (۱۳۹۲). تحلیلی نقادانه از روند تاریخی آموزش عالی در ایران. جامعه‌پژوهی فرهنگی، ۴(۱)، ۲۳۵۷.
باقری، م. ر. (۱۴۰۰). کاربردهای شبکه های اجتماعی در روابط عمومی. جامعه‌شناسی ارتباطات، ۴(۱)، ۴۵۵۴.
بروجردی‌علوی، م.، زرین‌کفش، ل.، و مظفری، ا. (۱۳۹۷). الگوی موجود و مطلوب ساختار تشکیلاتی روابط عمومی دانشگاهها ی دولتی (بررسی دیدگاه مدیران روابط عمومی). مطالعات رسانه‌ای، ۱۳(۳)، ۱۰۹۱۲۲.
بروجردی‌علوی، م.، فرقانی، م. م.، و رنجبر، م. (۱۳۹۵). الگوی شایستگی مدیران روابط عمومی با بهره‌مندی از رویکردهای نظری علم مدیریت و ارتباطات. مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، ۳۳(۹)، ۱۲۹۱۴۶.
تقی‌پور، ف.، و زمانی، ه. (۱۳۹۹). استاندارد روابط عمومی ایران. جامعه‌شناسی ارتباطات، ۱(۱)، ۹۳۱۱۲.
دانائی‌فرد، ح.، الوانی، س. م.، و آذر، ع. (۱۳۹۱). روش‌شناسی پژوهش کیفی در مدیریت: رویکردی جامع. صفار.
دلاور، ع. (۱۳۸۰). روش تحقیق در روان‌شناسی و علوم تربیتی. ویرایش.
قاضی‌طباطبایی، م. (۱۳۹۰). اعتبار در پژوهش کیفی: مفاهیم و راهبردها. پژوهشهای آموزشی و تربیتی، ۲(۱)، ۹۲۸.
قدیری، ا.، رضوی الهاشم، ب. (1389). کارکردهای روابط عمومی کارآمد در دانشگاهها. مدت، (74)، 5459.
مارشال، ک.، و راسمن، گ. ب. (۱۳۷۷). روش تحقیق کیفی (ترجمه ع. پارسائیان و س. م. اعرابی). دفتر پژوهشهای فرهنگی.
متین‌سیرت، ا.، و مهدی‌پور، و. (۱۴۰۱). مدیریت بحران در روابط عمومی. جامعه‌شناسی ارتباطات، ۸(۲)، ۷۳۸۴.
محمدرضا‌فردی، ع. م.، و همکاران. (۱۴۰۱). طراحی الگوی اطلاع رسانی قانون‌گذاری در دولت الکترونیک. مطالعات بین‌رشته‌ای در دانش راهبردی، ۱۲(۴۷)، ۷۴۰.
مرادی، ف. (۱۴۰۰). بررسی تأثیر شبکه های اجتماعی در روابط عمومی (مطالعه موردی: شهرداری بابل). جامعه‌شناسی ارتباطات، ۴(۱)، ۲۵۴۴.
مسعودی، ا. ع.، و اسلامی‌فرد، غ. ح. (۱۴۰۰). ارائه الگوی همگرایی شبکه های اجتماعی و خبرگزاری‌ها در چرخه اطلاع رسانی. مطالعات فرهنگ ارتباطات، ۲۲(۵۵)، ۱۲۳۱۵۲.
مهرابی، م. ر. (۱۴۰۱). راهبردهای ارتقای توانمندی روابط عمومی‌ها در رویارویی با دگرگونیهای امروز. جامعه‌شناسی ارتباطات، (۷)، ۳۶.
موسوی، س. م. (۱۳۹۹). رسانه و چشم‌انداز آینده روابط عمومی؛ ظهور روابط عمومی نسل سوم. مطالعات هنر و رسانه، ۳(۲)، ۱۴۳۱۶۶.
موسویان، س. م.، نیری، ش.، شجاعیان، ک.، و یوسفی، م. (۱۳۹۷). آینده‌پژوهی رسانه های دیجیتال نسل آتی با هدف سیاست‌گذاری. پشتیبان.
نادری، م.، شاه‌منصوری، ب.، و دادگران، س. م. (۱۳۹۹). نقش روابط عمومی کارآمد در دانشکده علوم توانبخشی. جامعه‌شناسی ارتباطات، ۱(۱)، ۵۲۶.
نریمانی، ر. (۱۳۹۶). تدوین مدل مطلوب روابط عمومی نهادهای انقلاب اسلامی [رساله دکتری]. دانشگاه علامه طباطبائی.
ولی‌محمدی، ز. (۱۳۹۴). بررسی جایگاه روابط عمومی الکترونیک در تقویت و بالا بردن سرمایه اجتماعی کارکنان در دانشگاه علوم پزشکی ایران [پایان‌نامه کارشناسی ارشد]. دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی.
Almudallal, H., & Bakri, A. (2017). Strategic communication in universities: A framework for information management. Higher Education Policy, 30(3), 225243.
Castells, M. (2009). Communication power. Oxford University Press.
Coombs, W. T. (2007). Ongoing crisis communication: Planning, managing, and responding (2nd ed.). Sage.
Flick, U. (2009). An introduction to qualitative research (4th ed.). Sage.
Grunig, J. E. (1992). Excellence in public relations and communication management. Lawrence Erlbaum.
Kaplan, A. M., & Haenlein, M. (2010). Users of the world, unite: The challenges and opportunities of social media. Business Horizons, 53(1), 5968.
Kaverina, I. (2003). Public relations models in the context of education. Public Relations Review, 29(1), 2235.
Kaverina, I., & Almudallal, H. (2017). Strategic communication in universities: A framework for information management. Higher Education Journal, 35(2), 3445.
Kvale, S. (1996). InterViews: An introduction to qualitative research interviewing. Sage.
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.
Marshall, C., & Rossman, G. B. (2016). Designing qualitative research (6th ed.). Sage.
Putnam, R. D. (2000). Bowling alone: The collapse and revival of American community. Simon & Schuster.
Strauss, A., & Corbin, J. (1998). Basics of qualitative research: Techniques and procedures for developing grounded theory (2nd ed.). Sage.
Zdziarski, E. L., Dunkel, N. W., & Rollo, J. M. (2007). Campus crisis management: A comprehensive guide to planning, prevention, response, and recovery. Jossey-Bass.
.
Kvale, S. (1996). InterViews: An introduction to qualitative research interviewing. Sage.
Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.
Marshall, C., & Rossman, G. B. (2016). Designing qualitative research (6th ed.). Sage.
Putnam, R. D. (2000). Bowling alone: The collapse and revival of American community. Simon & Schuster.
Strauss, A., & Corbin, J. (1998). Basics of qualitative research: Techniques and procedures for developing grounded theory (2nd ed.). Sage.
Zdziarski, E. L., Dunkel, N. W., & Rollo, J. M. (2007). Campus crisis management: A comprehensive guide to planning, prevention, response, and recovery. Jossey-Bass.