ارائه مدل حکمرانی دیجیتال سازمان ثبت احوال کشور مبتنی بر روش‌شناسی کیو و تبیین نقش آن در حکمرانی داده‌های ملی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه مدیریت دولتی وخط مشی گذاری عمومی ، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 گروه مدیریت دولتی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

چکیده
تحول دیجیتال در بخش عمومی مستلزم استقرار الگوهای حکمرانی است که بتوانند ضمن مدیریت اثربخش داده‌ها، زمینه توسعه خدمات هوشمند، تعامل‌پذیری بین‌دستگاهی و تصمیم‌سازی مبتنی بر داده را فراهم سازند.هدف پژوهش حاضر شناسایی الگوهای ذهنی خبرگان درباره حکمرانی دیجیتال در سازمان ثبت احوال کشور و ارائه مدلی بومی برای تبیین ارتباط میان حکمرانی دیجیتال سازمانی و حکمرانی داده‌های ملی است .این پژوهش با بهره‌گیری از روش‌شناسی کیو و رویکرد اکتشافی ـ تبیینی انجام شد. فضای گفتمان پژوهش از طریق بررسی ادبیات علمی، اسناد بالادستی، مستندات تخصصی و مصاحبه‌های اکتشافی شکل گرفت. پس از پالایش بیش از ۴۰۰ گویه اولیه، ۴۷ گزاره نهایی تدوین و توسط ۲۳ نفر از مدیران، متخصصان و خبرگان حوزه‌های مرتبط مرتب‌سازی شد. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار PQMethod و تحلیل عاملی کیو تحلیل گردید. یافته‌ها به شناسایی سه الگوی ذهنی متمایز شامل «تحول‌خواهان ارزش‌محور»، «حکمرانان سازمان‌گرا و امنیت‌محور» و «تکنوکرات‌های تعامل‌گرا و هوشمندساز» منجر شد. بر پایه سنتز یافته‌های نظری و تجربی، مدل نهایی پژوهش در سه لایه «راهبری تحول و ارزش‌آفرینی داده‌محور»، «امنیت، صیانت و تنظیم‌گری» و «زیرساخت، تعامل‌پذیری و هوشمندسازی» طراحی شد. نتایج نشان می‌دهد استقرار این مدل می‌تواند به ارتقای کیفیت داده‌های هویتی، تقویت امنیت و اعتماد دیجیتال، توسعه تعامل‌پذیری بین‌دستگاهی، بهبود تصمیم‌سازی مبتنی بر داده و ارتقای حکمرانی داده‌های ملی منجر شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

1-     پیر، جان؛ پیترز، گای(1403). درآمدی پیشرفته بر حکمرانی، ترجمه شهلا سهرابی و غلامرضا سلیمی، تهران: انتشارات شبنما.
2-     خسروی، مجید؛ حوالی شهریاری، حمید؛ آسوشه، عباس؛ و محمدی منفرد، حسن. (1405). مدل مفهومی تحقق دولت هوشمند در جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه علمی سیاست‌پژوهی تحول در علوم انسانی، 5 (1)، 87-117.
3-     رجبی,محمد , رجبی,هادی و دارابی,رضا . (1403). چشم‌انداز هوش مصنوعی در تحول علوم انسانی تحلیلی مبتنی بر رویکرد SWOT. فصلنامه علمی سیاست پژوهی تحول در علوم انسانی, 3(3), 61-84.
4-     سهرابی، شهلا؛ سلیمی، غلامرضا(1403). حکمرانی کوانتومی: بازسازی مجدد مبانی خط‌مشی عمومی، تهران: شبنما.
5-     سهرابی، شهلا؛ طاهرنژاد، امید(1405). روش تحقیق کیو، تهران: انتشارات شبنما.
6-     صحرایی، فرامرز(1402). تحلیلی بر سند جامع دولت الکترونیک جمهوری اسلامی ایران از منظر شاخص‌های دولت دیجیتالی و حکمرانی داده، دولت‌پژوهی، 9(34)، 1-34.
7-     طاهرنژاد، امید؛ سهرابی، شهلا؛ سلیمی، غلامرضا؛ قیومی، عباسعلی(1404). الگوی حکمرانی شبکه‌ای در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای به روش تحلیل مضمون، فصلنامه راهبرد اجتماعی فرهنگی، 14(58)، 699-762.
8-     کلانتری,اسماعیل و سورغالی,الهام . (1403). شکل گیری مدارس تحولی به مثابه آغاز حکمرانی تحولی در نظام تعلیم و تربیت (احصای ویژگی های یک مدرسۀ مهارت محور با رویکرد تربیتی). فصلنامه علمی سیاست پژوهی تحول در علوم انسانی, 3(1), 39-73.
9-     میولمن، لوئیس(1402). مدیریت دولتی و فراحکمرانی: سلسله‌مراتبی، شبکه‌ها امکان‌سنجی طراحی و مدیریت ترکیب‌های سبک حکمرانی، ترجمه شهلا سهرابی و غلامرضا سلیمی و بازارها؛ ، تهران: شبنما.
 
1-     Brown, Stephen R. (1980). Political Subjectivity: Applications of Q Methodology in Political Science. New Haven: Yale University Press.
2-     Chen, Y. (2017). Managing Digital Governance: Issues, Challenges, and Solutions.
3-     Dwivedi, O. P.; Khator, R.; Nef, J. (2007). Democracy, Governability, and Governance.
4-     Fountain, Jane E. (2001). Building the Virtual State: Information Technology and Institutional Change. Washington, DC: Brookings Institution Press.
5-     Hooghe, Liesbet; Marks, Gary (2001). Multi-level Governance and European Integration. Lanham, MD: Rowman & Littlefield Publishers.
6-     Howlett, Michael; Ramesh, M. (2014). The Two Orders of Governance Failure: Design Mismatches and Policy Capacity Issues in Modern Governance. Policy and Society, 33, 317327.
7-     Kooiman, Jan (2003). Governance and Governability: Using Complexity, Dynamics and Diversity. Dordrecht: Springer.
8-     Milakovich, Michael E. (2014). Digital Governance and Collaborative Strategies for Improving Service Quality. In: International Joint Conference on Knowledge Discovery, Knowledge Engineering and Knowledge Management.
9-     OECD (2020). The OECD Digital Government Policy Framework. Paris: Organisation for Economic Co-operation and Development.
10-  OECD (2020). The OECD Digital Government Policy Framework: Six Dimensions of a Digital Government. Paris: OECD Publishing.
11-  OECD. (2014). Recommendation of the Council on Digital Government Strategies. OECD Publishing.
12-  O'Reilly, Tim (2017). Government as a Platform. Innovations: Technology, Governance, Globalization, 12(12), 115.
13-  Otto, Boris (2019). Designing Data Spaces: The Ecosystem Approach to Data Governance. Dortmund: Fraunhofer Institute for Software and Systems Engineering (ISST).
14-  Thurston, Anne (2015). Managing Records and Information for Transparent, Accountable, and Inclusive Governance in the Digital Environment.
15-  Torfing, Jacob; Peters, B. Guy; Pierre, Jon; Srensen, Eva (2012). Interactive Governance: Advancing the Paradigm. Oxford: Oxford University Press.
16-  Watts, Simon; Stenner, Paul (2012). Doing Q Methodological Research: Theory, Method and Interpretation. London: Sage Publications.
17-  Weiss, Friedl; Steiner, Silke (2006). Transparency as an Element of Good Governance in the Practice of the EU and the WTO: Overview and Comparison. Fordham International Law Journal, 30, 15451586.
18-  World Bank (1992). Governance and Development. Washington, DC: World Bank.
19-  World Bank (2021). World Development Report 2021: Data for Better Lives. Washington, DC: World Bank Group.