روش های تربیت دینی و اخلاقی کودکان مبتنی بر آیات و روایات

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه الهیات و معارف اسلامی دانشکده علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی واحد اسلامشهر، ایران

چکیده
هدف از نگارش این مقاله تبیین روش های تربیت دینی و اخلاقی مبتنی بر آیات و روایات است. این پژوهش به روش اسنادی - تحلیلی از نوع کیفی با استفاده از منابع کتاب خانه ای صورت گرفته و داده های آن با مراجعه به ادلّه کتاب و سنّت و علوم تربیتی جمع آوری شده است. یافته ها مبیّن آن است که عمده مباحث تربیتی در حوزه علوم انسانی بر مبانی سکولار نهادینه شده و تنها راه برون رفت از این چالش، تمسک به آیات و روایات مبتنی بر منبع وحی است. در این میان چگونگی کاربست تربیت دینی و اخلاقی از جمله مباحثی است که بیش از دیگر مباحث علوم رفتاری ضرورت یافته است. بر این اساس، مربّی اعم از والدین، معلّم و سرپرست قانونی کودک باید در امر تربیت، همه ساحت های تربیت را، خصوصا تربیت دینی و اخلاقی را، وجهه همت خویش قرار دهد و کودک را در راستای کمال و قرب الهی رهنمون سازد. بهترین و غنی ترین منبع برای دست یافتن به تربیت دینی و اخلاقی، سیره پیامبر (ص) و اهل بیت (ع) معرفی شده است. این مهم بر اساس رهنمودهای معصومان(ع) از هنگام تولّد آغاز می شود. از این رو، مربّی با بهره جستن از روش های تربیت اسلامی موجبات رشد و بالندگی کودک را فراهم می سازد. این روش ها عبارتند از: روش های صیانت از نفس، موعظه، الگویی، تشویق و ترغیب، تنبیه و... که از مؤثرترین روش، صیانت از نفس و ناگزیرترین آن، روش تنبیه معرفی شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

1-قرآن کریم
2-نهج البلاغه ، نامه 53 ، (1378)، ترجمه سید جعفر شهیدی، تهران، نشر علمی و فرهنگی
3-ابن شعبه حرانی، حسین بن علی، (1404ق )، تحف العقول، قم، انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ دوم.
4-ابن منظور، محمد،(1416ق)، لسان العرب، بیروت: موسسه دارالاحیاء التراث العربی
5-اعرافی، علیرضا، (1395)، تربیت فرزند با رویکرد فقهی، نشر اشراق و عرفان.
6-اعرافی، علیرضا، ابراهیمی، جواد، (1398)، فقه تربیتی (وظایف نهاد های تربیتی1)، جلد بیست و پنجم، قم، موسسه اشراق و عرفان، چاپ اول
7-اعرافی، علیرضا، مبلغ، محمدکاظم، (1399)، فقه تربیتی وظایف نهاد های تربیتی2، جلد بیست و ششم، قم، موسسه اشراق و عرفان، چاپ اول
8-اعرافی، علیرضا، موسوی، سید نقی، (1395)، فقه تربیتی1(مبانی و پیش فرض ها)، قم، موسسه اشراق و عرفان، چاپ سوم
9-انصاری، قدرت الله،(1392) احکام و حقوق کودکان در اسلام، قم: مرکز فقهی ائمه اطهار
10-جمعی از نویسندگان دفترهمکاری حوزه و دانشگاه (1372)، فلسفه تعلیم و تربیت، جلد اول، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه
11-جهان بخشی، حیدرعلی، (1403)، روش های تربیت اخلاقی در مثنوی معنوی، فصلنامه مطالعات ادبی دینی، شماره 1(1)، 79-52.
12-حاجی ده آبادی، محمد علی، (1391)، حقوق تربیتی کودک در اسلام، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ اول
13-حاجی ده آبادی، محمدعلی،(1383) درآمدی بر الزام فرزندان به تکالیف دینی، فصلنامه روش شناسی علوم انسانی، دوره 10، شماره 40، 71-50.
14-حر عاملی، محمد بن حسن،(1414 ه ق) وسایل الشیعه،30 جلد، قم، مؤسسه آل البیت(ع)،لاحیاءالتراث
15-دهخدا، علی اکبر، (1372)، لغت نامه دهخدا، تهران ، مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران
16-راغب اصفهانی ، حسین بن محمد، ( 1412)، مفردات الفاظ القرآن، بیروت، دارالقلم، چاپ اول
17-رفیعی، بهروز، (1390 )، آرای دانشمندان مسلمان در تعلیم و تربیت و مبانی آن، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ سوم
18-سبحانی، جعفر، (1383)، سکولاریسم یا عرفی شدن دین و فقه، مجلّه کلام اسلامی، شماره 50، 29-5.
19-شعاری نژاد، علی اکبر، (1370)فلسفه آموزش و پرورش، تهران، امیر کبیر
20-صدوق، محمد بن علی بن حسین بن بابویه قمی،(1416) الخصال، قم: موسسه نشر الاسلامی
21-فلسفی، محمدتقی، (1395)، کودک از نظر وراثت و تربیت، جلد اول، هیات نشر معارف اسلامی، چاپ پانزدهم
22-فضل اللهی، سیف الله و جهان بخشی، حیدرعلی،(1393) توسعه فرهنگی و مبانی تربیتی آن در قرآن، کنگره بین المللی فرهنگ و اندیشه دینی.
23-قائمی، علی، (1365)، زمینه تربیت، تهران، نشر امیری
24-قدرتی، محمد و غفوری چرخابی، حسین( 1398 )تربیت اخلاقی با رویکرد تطبیق در قاعده لاضرر، مجله معرفت، سال 28، شمار 1، 47-35.
25-کلینی،محمدبن یعقوب، (1407 ق)، الکافی، جلد ششم، دارالکتب الاسلامیه، چاپ چهارم
26-مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى،(1410ق) بحار الأنوار، 33 جلد، بیروت: مؤسسة الطبع و النشر
27-مکارم شیرازی، ناصر و همکاران، (1370)، تفسیر نمونه، تهران ، انتشارات دارالکتاب الاسلامیه
28-موسوی خمینى، سید روح اللّه موسوى(1425 ه‍ ق)، تحریر الوسیلة، مترجم: اسلامى، على، قم ، انتشارات اسلامی
29-مؤمنی، عابدین و کلباسی، (1396)، مبانی فقهی وجوب تربیت، فصلنامه مطالعات فقه تربیتی، شماره8، 268-141.
30-نوری، حسین،(1408 ق) مستدرک وسائل الشیعه، بیروت: موسسه آل البیت لاحیاء التراث
31-همت بناری، علی، (1388)، نگرشی بر تعامل فقه و تربیت، قم، نشر موسسه امام خمینی، چاپ دوم