نقش دانشگاه در طرح تحول علوم انسانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، گروه معارف اسلامی دانشگاه صنعتی کرمانشاه، کرمانشاه، ایران.

2 دانشیار، گروه علوم سیاسی، واحد سوادکوه، دانشگاه آزاد اسلامی، سوادکوه، ایران

چکیده
طی چند دهه اخیر تحول علوم انسانی‌در ایران به یکی از موضوعات مهم سیاست‌گذاری علمی و فرهنگی تبدیل شده و با وجود تدوین مجموعه‌ای از اسناد بالادستی، سیاست‌ها و برنامه‌های اجرایی، همچنان میان اهداف اعلام‌شده تحول و تحقق عملی آن درمحیط دانشگاهی فاصله قابل‌توجهی مشاهده می‌شود. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهره‌گیری از مطالعات اسنادی با رهیافت نهادگرایی به طرح این سوال که دانشگاه در فرآیند تحول علوم انسانی چه جایگاهی دارد و تحت چه شرایطی می‌تواند از یک مجری سیاست‌های ابلاغی به کارگزار فعال تحول تبدیل شود.در پاسخ این فرضیه مطرح شد که هرچه دانشگاه از نظر ساختاری، انگیزشی و معرفتی استقلال و ظرفیت بیشتری برای مشارکت فعال استادان و گروه‌های علمی داشته باشد، احتمال تبدیل سیاست تحول علوم انسانی از سطح اسناد و برنامه‌ها به فرآیندی پایدار و اثرگذار افزایش می‌یابد یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد اولاً دانشگاه در طرح تحول علوم انسانی دارای نقشی دوگانه است: از یک سو خود یکی از مهم‌ترین موضوعات نیازمند تحول در ساختار، برنامه درسی، نظام پژوهش، نظام انگیزشی و فرهنگ علمی است . از سوی دیگر مهم‌ترین کارگزار تحقق تحول به شمار می‌رود. ثانیاً، تحول علوم انسانی را نمی‌توان به یک مؤلفه واحد مانند روزآمد سازی یا بومی‌سازی تقلیل داد؛ بلکه این تحول فرایندی چندساحتی است که مساله ‌محوری، کاربردی‌سازی، بومی‌سازی، بازاندیشی مبانی نظری و در چارچوب گفتمان رسمی کشور، اسلامی‌سازی را دربرمی‌گیرد.ثالثاًموفقیت طرح تحول بیش از تدوین و یا بازنگری اسناد جدید، به ایجاد سازوکارهای دانشگاه‌محور، مشارکتی، ارزیابی‌پذیر و مبتنی بر برنامه وابسته است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

.طالبی، عباسعلی(۱۴۰۱). بررسی چالش‌های دانشگاه در طرح تحول علوم انسانی، سیاست‌پژوهی تحول در علوم انسانی، ۲، ۱۱۱–۱۲۹.
الحسن، احمد یوسف(۱۳۹۱). عوامل افول علوم اسلامی پس از سده دهم هجری. در میراث علمی اسلامی و ایران، ۱۲، ۶۱–۱۲.
حسین زاده یزدی، مهدی؛ حدادی، علیرضا(۱875). نظریۀ بومی گرایی حسین کچویان، نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان، 6(1)، 199-161.
خامنه‌ای، سیدعلی(۱۳۸۷، ۱۴ اردیبهشت). بیانات در دیدار اساتید و دانشجویان دانشگاه‌های شیراز، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
خامنه‌ای، سیدعلی(۱۳۹۱، ۱ آذر). بیانات در دیدار اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
خامنه‌ای، سیدعلی(۱۳۹۱، ۱ اسفند). بیانات در دیدار جمعی از مسئولان و دست‌اندرکاران جشنواره مردمی فیلم عمار، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
خامنه‌ای، سیدعلی(۱۳۹۳، ۱۱ تیر). بیانات در دیدار استادان دانشگاه‌ها، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
خامنه‌ای، سیدعلی(۱۳۹۴، ۱۳ تیر). بیانات در دیدار استادان دانشگاه‌ها: جوششی از درون و حمایتی از بیرون. دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
خسروپناه، عبدالحسین(1399). چیستی فلسفه علوم اسلامی، کلام و فلسفه اسلامی، آینه معرفت، 10(31)، 1-28.
شورای عالی انقلاب فرهنگی(۱۳۸۹). نقشه جامع علمی کشور. مصوب جلسه ۶۸۲ مورخ ۱۴/۱۰/۱۳۸۹، ابلاغ ۲۴/۲/۱۳۹۰. تهران: دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی.
شورای عالی انقلاب فرهنگی(۱۳۹۲). سند دانشگاه اسلامی مصوب جلسه ۷۳۵ مورخ ۲۵/۴/۱۳۹۲، شماره ۴۹۵۰/۹۲/دش، ابلاغ ۱/۵/۱۳۹۲. تهران: شورای عالی انقلاب فرهنگی.
طالبی، عباسعلی و موسوی، سید محمدرضا(1402). بررسی طرح تحول علوم انسانی با تاکید بر علوم سیاسی، سیاست‌پژوهی تحول در علوم انسانی، 2(3)، 52-35.
عبدی، اسماعیل(۱۳۹۱). طراحی و تبیین الگوی تدوین خط‌مشی تحول در علوم انسانی، مطالعات الگوی پیشرفت اسلامی و ایرانی، 1(1)، ۱۵۵–۱۹۴.
قلی‌پور، حسین؛ چیت‌سازیان، علیرضا(1395). تحلیل مؤلفه‌های خط‌مشی تحول علوم انسانی با استفاده از رویکرد تحلیل عملکرد، مطالعات راهبردی بسیج، 19(70)، 41-70.
مروتی، مرضیه؛ مروتی، محمدجواد(1389). بررسی وضعیت علوم انسانی در دانشگاه‌های ایران از منظر مقام معظم رهبری: چالش‌ها و راهکارها، معرفت، 13(153)، 1-14.
ملکیان، مصطفی(۱۳۷۸). تأملاتی چند در باب امکان و ضرورت اسلامی شدن دانشگاه، نقد و نظر، ۱۹–۲۰، ۲۱۶–۲۸۸.
موحد ابطحی، سیدمحمدتقی(1382). تحلیلی بر اندیشه‌های علم دینی در جهان اسلام، قم: مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی (ص).
Hattie, J. (2008). Visible learning: A synthesis of over 800 meta-analyses relating to achievement. Routledge.
OECD. (2019). TALIS 2018 results (Volume I): Teachers and school leaders as lifelong learners. OECD Publishing.