منطق فازی به مثابه روش و ابزاری نوین در تجزیه و تحلیل پدیده‌های سیاسی و اجتماعی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار علوم سیاسی دانشگاه صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، تهران، ایران

چکیده
منطق فازی به مثابه ابزاری نوین در تجزیه و تحلیل پدیده های سیاسی و اجتماعی مفهوم و رهیافتی است که به‌تازگی وارد علوم سیاسی شده است. این رهیافت به همراه خود مفاهیم جدید دیگری از قبیل عدم قطعیت، نسبیت‌پذیری، درجة صدق، امکان‌پذیری(دربرابر محتمل‌بودن) و... را نیز وارد این علوم کرده است. این مقاله که با روش توصیفی تحلیلی به رشته تحریر در آمده است ضمن تبیین مفهومی و چیستی منطق فازی در علم سیاست تلاش دارد تا چرایی و چگونگی کاربست مراحل و مهارت های لازم برای انجام چنین تحلیلی را در حوزه علم سیاست با تحلیلگران پدیده های سیاسی و اجتماعی در میان بگذارد. یافته ها و نتایج بیانگر آنستکه منطق تحولات اجتماعی و سیاسی، تک‌خطی نیست و همیشه متغیرهای مختلفی در رویدادها نقش دارند و از آنجائیکه پدیده های سیاسی اجتماعی امور ارادی انسانی اند و عدم قطعیّت و دخیل بودن متغیّرهای فراوان در این گونه امور و پدیده ها نقش دارند؛ منطق فازی با وجود شاخصه هایی چون عدم قطعیت، نسبیت و کثرت متغیرها بنیان نظری مناسبی برای تحلیل پدیده های سیاسی و اجتماعی است که می تواند از یک سو این امور و فرایندها را به لحاظ زیربنایی تبیین کند و از سوی دیگر، چهارچوبی منطقی برای دستیابی به نتایج صحیح در تجزیه و تحلیل های سیاسی فراهم آورد.

کلیدواژه‌ها


آریانپور کاشانی، منوچهر(1377). فرهنگ جامع پیشرو، تهران: نشر الکترونیکی و اطلاع رسـانی جهـان رایانـه.
تأمین، ملوین(1373). جامعه‌شناسی قشربندی و نابرابری‌های اجتماعی، ترجمه عبدالحسن نیک گهر، تهران: نشر توتیا.
جمشیدی، محمدحسین و مرادی، روح‌الله(۱۳۹۵). درآمدی بر کاربرد منطق‌ فازی در تبیین امور سیاسی، روش‌شناسی علوم انسانی، ۲۲(87)، ۱۱۹- ۱۴۴.
حیدری، داود(۱۳۸۹). نظریۀ قیاس ارسطویی از دیدگاه لوکاسیویچ، پژوهش‌های فلسفی دانشگاه تبریز، ۵۳(216)، 29-1.
دارابی، علی(1400). جایگاه مؤلفه‌های ارتباطی حکمرانی خوب در بهبود امنیت اجتماعی (با استفاده از رویکرد تحلیل سلسله مراتبی فازی، پژوهشهای ارتباطی، 28(106)، 91-113.
راسل، برتراند(1394)، تاریخ فلسفه غرب،  ترجمه نجف دریابندری، چ8، تهران: نشر گره.
زایرکعبه، رحیم(1394). تحلیل اجتماعی هوشمند، رشد آموزش علوم اجتماعی، 18(2)، 37-34.
ساروخانی، باقر و صادقی‌پور، شیوا(1393). منطق فازی ابزاری جهت ساخت و سنجش مفاهیم در علوم اجتماعی، مطالعات اجتماعی ایران، 8(3)، 64-47.
کاسکو، بارت(1389). تفکر فازی، ترجمه علی غفاری، عادل مقصود‌پور و جمشید قسیمی، چ5، تهران: نشردانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی.
گرب، ادوارد(1373). نابرابری اجتماعی: دیدگاه های نظریه پردازان کلاسیک و معاصر، ترجمه محمد سیاهپوش و احمدرضاغروی زاد، چ1، تهران: انتشارات معاصر.
گیدنز آنتونی(1386). جامعه‌شناسی، ترجمة حسن چاوشیان، چ4، تهران: نشر نی.
معینی علمداری، جهانگیر(١٣٧٨). رابطـه مصـلحت عمـومی و آزادی فـردی، دانشکده حقوق وعلوم سیاسی دانشگاه تهران، 11(44)، 171-147.
موحد، ضیاء(1382)، از ارسطو تا گودل. تهران: هرمس.
موسوی، سیدقائم؛ مولایی، وحید و موسوی، سیدحجت الله(1400). سیاست خارجی ایران از منظر منطق فازی، آفاق علوم انسانی، 13(52)، 127-111.
وینر، نوربرت(1372). استفاده انسانی از انسانها؛ سایبرنتیک و جامعه، ترجمه مهرداد ارجمند، تهران: انتشارات آموزش انقلاب اسلامی (شرکت سهامی).
Arfi, Badredine (2005), "Fuzzy Decision Making in Politics: A Linguistic Fuzzy-Set Approach (LFSA)", Political Analysis, Volume 13, Issue 1, winter 2005, pp. 23 – 56. DOI: https://doi.org/10.1093/pan/mpi002.
Clark,Terry D.; Larson ,Jennifer M.; Mordeson ,John N.; Potter , Joshua D.& Wierman, Mark J. (2008), Applying Fuzzy Mathematics to Formal Models in Comparative Politics, Springer-Verlag Berlin Heidelberg.
Hartshorne, Charles and Weiss, Paul (1933), Collected Papers of Charles Sanders Peirce, Volumes I and II: Principles of Philosophy and Elements of Logic, vol. 4, Cambridge, MA, Harvard. ISBN 9780674138001.
MacColl, H. (1906), Symbolic Logic and Its Applications, London: Longmans, Green.
Nurmi, Hannu & Kacprzyk, Janusz (2007), "Fuzzy Sets in Political Science: An Overview", New Mathematics and Natural Computation (NMNC), World Scientific Publishing Co. Pte. Ltd., vol. 3(03), pp. 281-299.
Royes, Gleiber Fernandes & Cid Bastos, Rogério (2006), "Uncertainty Analysis in Political Forecasting", Decision Support Systems, Volume 42, Issue 1, October 2006, pp. 25-35.
Sen, Debashis (2014), "The Uncertainty Relations in Quantum Mechanics", Current Science. 107 (2): 203–218. DOI:10.13140/2.1.5183.0406.
Shirer, William.L (1960), The Rise and Fall of the Third Reich, a history of Nazi Germany, NewYork: Simon & Schuster.
Venanzio, R. and Vergauwen, R. (1997), "Possible Worlds with Impossible Objects: The Imaginary Logic of N. A. Vasil'ev", Logique ET Analyse, Vol. 40, No (159), pp 225-248.
Zadeh, Lotfi A (2015-05-21). "Fuzzy logic—a personal perspective", Fuzzy Sets and Systems. 281: 4–20. doi:10.1016/j.fss.2015.05.009.